Αρχιμανδρίτης Αθηναγόρας Σουπουρτζής: Γονική μέριμνα, συμφέρον του τέκνου και Ορθόδοξη Εκκλησία

1. Πληροφοριακά στοιχεία και δικονομική πορεία της υπόθεσης

Η απόφαση ΑΠ 1750/2025 (Α1 Πολιτικό Τμήμα) εκδόθηκε επί αιτήσεως αναιρέσεως κατά απόφασης εφετείου, η οποία είχε επιληφθεί διαφοράς μεταξύ διαζευγμένων γονέων σχετικά με επιμέρους ζητήματα άσκησης της γονικής μέριμνας ανήλικου τέκνου. Η διαφορά εντασσόταν σε πλαίσιο παρατεταμένης και ουσιώδους γονικής σύγκρουσης, η οποία καθιστούσε αδύνατη τη συναπόφαση των γονέων σε κρίσιμα ζητήματα που αφορούσαν την ανατροφή, την κοινωνική ένταξη και την οργάνωση της ζωής του παιδιού.

Το αρμόδιο Μονομελές Πρωτοδικείο, κατ’ εφαρμογή των άρθρων 1510 επ. και ιδίως 1512 ΑΚ, έκρινε ότι υφίσταται λειτουργικό αδιέξοδο στην άσκηση της γονικής μέριμνας και προέβη σε συγκεκριμένες ρυθμίσεις. Το Εφετείο επικύρωσε κατ’ ουσίαν την πρωτοβάθμια κρίση. Ο Άρειος Πάγος, με την απόφαση ΑΠ 1750/2025, απέρριψε την αίτηση αναιρέσεως και επικύρωσε πλήρως τη νομική και αιτιολογική βάση των αποφάσεων των δικαστηρίων της ουσίας.

2. Οι συγκεκριμένες δικαστικές ρυθμίσεις για το ανήλικο τέκνο

Τα δικαστήρια της ουσίας, προκειμένου να αρθεί το γονικό αδιέξοδο και να διασφαλιστεί το συμφέρον του τέκνου, προέβησαν στις ακόλουθες ρητές και συγκεκριμένες ρυθμίσεις, οι οποίες κατέστησαν αμετάκλητες με την απόρριψη της αίτησης αναιρέσεως:

1. Τέλεση της βάπτισης

Ορίστηκε ότι το ανήλικο τέκνο θα βαπτισθεί κατά το ορθόδοξο χριστιανικό τυπικό, ως θεσμικό στοιχείο της ανατροφής και της κοινωνικής ένταξης του παιδιού.  

1. Καθορισμός του τόπου τέλεσης

Κατόπιν αντιθέτων απόψεων, το Εφετείο και στη συνέχεια ο Άρειος Πάγος όρισαν ως τόπο της βάπτισης τον Πανεπιστημιακό Ιερό Ναό Εισοδίων της Θεοτόκου (Παναγία Καπνικαρέα) στην Αθήνα, αντί της αρχικής πρόβλεψης του Πρωτοδικείου για την Ιερά Μονή Πανορμίτου στη Σύμη.  

1. Ονοματοδοσία του παιδιού

Κατά την αιτιολογική κρίση, οι δικαστές απέρριψαν την πρόταση διπλής ή τριπλής ονοματοδοσίας ως πιθανό σημείο μελλοντικής νέας σύγκρουσης. Τελικά, επελέγη το όνομα “Μ.”, το οποίο τιμά η Εκκλησία την ημέρα γέννησης της ανήλικης και εκτιμήθηκε ότι θα συμβάλει στην τήρηση της ασφάλειας της ταυτότητας του παιδιού.  

1. Ρύθμιση διατροφής

Το δικαστήριο όρισε μηνιαία διατροφή 450 ευρώ υπέρ της ανήλικης, απορρίπτοντας τον ισχυρισμό του πατέρα περί αδυναμίας καταβολής, κρίνοντας ότι τα οικονομικά του στοιχεία (μεταξύ των οποίων η κατοχή πολυτελούς αυτοκινήτου και εισοδήματα από ελεύθερη επαγγελματική δραστηριότητα) επέτρεπαν την επιβάρυνση με το ως άνω ποσό.  

1. Δικαστική δαπάνη

Ο Άρειος Πάγος καταλόγισε στον πατέρα δικαστική δαπάνη 2.700 ευρώ, απορρίπτοντας την αίτηση αναιρέσεώς του.  

Οι ρυθμίσεις αυτές θεμελιώθηκαν αποκλειστικά στις διατάξεις των άρθρων 1510 επ. και ιδίως 1512 ΑΚ, με ρητή επίκληση της αρχής του συμφέροντος του τέκνου.

3. Το αντικείμενο και τα όρια της δικαστικής παρέμβασης

Η ΑΠ 1750/2025 δεν αφορά αξιολόγηση θρησκευτικών πεποιθήσεων ούτε εισάγει κρατική παρέμβαση ή περιορισμούς στη σφαίρα της θρησκευτικής  ελευθερίας . Το δικαστήριο, κατά την αιτιολόγησή του, απέδωσε στις επίδικες ρυθμίσεις χαρακτήρα αναγκαίο για την άρση του γονικού αδιεξόδου και τη διασφάλιση του συμφέροντος του τέκνου — κεντρική αρχή του άρθρου 1512 ΑΚ.  

Η δικαστική παρέμβαση δεν υποκαθιστά τη γονική εξουσία, αλλά λειτουργεί ως θεσμικός μηχανισμός άρσης του ανωτέρω αδιεξόδου, όταν η γονική συναπόφαση καθίσταται αδύνατη και επιζήμια για το παιδί.

4. Η γονική μέριμνα ως θεσμική λειτουργία

Η γονική μέριμνα, κατά το άρθρο 1510 ΑΚ, συνιστά θεσμική λειτουργία που αποβλέπει στη συνολική ανάπτυξη της προσωπικότητας του τέκνου. Η θρησκευτική αγωγή, εφόσον αποτελεί στοιχείο του οικογενειακού και κοινωνικού περιβάλλοντος του παιδιού, εντάσσεται στο περιεχόμενο της επιμέλειας του προσώπου του ανηλίκου.

Η άσκηση της γονικής μέριμνας δεν έχει χαρακτήρα απεριόριστης ατομικής εξουσίας, αλλά υπόκειται σε λειτουργικούς περιορισμούς που απορρέουν από τον σκοπό της και κορυφώνονται στην αρχή του συμφέροντος του τέκνου.

Η Εκκλησία της Ελλάδος  εμφανίζεται έτσι όχι ως εξωτερικός παράγοντας, αλλά ως δομικό στοιχείο του κοινωνικού πλαισίου μέσα στο οποίο αναπτύσσεται το παιδί κατά τη  συγκεκριμένη απόφαση .

5. Θρησκευτική ελευθερία και βέλτιστο συμφέρον του τέκνου

Η απόφαση δεν θίγει τον πυρήνα της θρησκευτικής ελευθερίας των γονέων, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 13 του Συντάγματος και στο άρθρο 9 της Ευρωπαΐκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ωστόσο, καθιστά σαφές ότι η άσκηση της θρησκευτικής ελευθερίας στο πλαίσιο της γονικής μέριμνας τελεί υπό θεσμικούς περιορισμούς, οι οποίοι επιβάλλονται από την ανάγκη προστασίας του παιδιού.

Το δικαστήριο δεν επιλέγει θρησκευτική ταυτότητα, αλλά ρυθμίζει μια έννομη σχέση ιδιωτικού δικαίου, με γνώμονα τη σταθερότητα, τη συνέχεια και την ομαλή ανάπτυξη του ανηλίκου. Επίσης αναγνωρίζει έμμεσα τον θεσμικό ρόλο της Ορθόδοξης Εκκλησίας ως παράγοντα σταθερότητας, συνέχειας και κοινωνικής ένταξης, όταν αυτή ανταποκρίνεται στο πραγματικό περιβάλλον ζωής του ανηλίκου.

6. Περαιτέρω νομικές και δικαιοπολιτικές παρατηρήσεις- Ενδεικτική αξιολογική αναφορά

Η απόφαση ΑΠ 1750/2025 παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς τη συστηματική ερμηνεία των διατάξεων του οικογενειακού δικαίου και τη στάθμιση συνταγματικών αγαθών στο πλαίσιο άσκησης της γονικής μέριμνας.

α) Η έννοια του λειτουργικού γονικού αδιεξόδου

Η απόφαση προσδίδει στο γονικό αδιέξοδο σαφή λειτουργικό χαρακτήρα, αποσυνδέοντάς το από την απλή ύπαρξη διαφωνίας μεταξύ των γονέων. Το αδιέξοδο νοείται ως αντικειμενικά διαπιστώσιμη αδυναμία συναπόφασης σε ζητήματα ουσιώδους σημασίας για την ανατροφή και ανάπτυξη του τέκνου, η οποία καθιστά αναγκαία τη δικαστική ρύθμιση κατ’ εφαρμογή του άρθρου 1512 ΑΚ.

β) Το κανονιστικό περιεχόμενο της δικαστικής παρέμβασης

Η δικαστική παρέμβαση προσλαμβάνει κανονιστικό και όχι υποκαταστατικό χαρακτήρα. Δεν αίρει τη γονική μέριμνα ούτε μεταβιβάζει καθολικά την άσκησή της, αλλά περιορίζεται στη ρύθμιση των συγκεκριμένων σημείων στα οποία έχει καταρρεύσει η γονική συναπόφαση, σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας και τον λειτουργικό σκοπό της γονικής μέριμνας.

γ) Η θρησκευτική αγωγή ως στοιχείο της επιμέλειας του προσώπου του τέκνου

Η απόφαση εντάσσει τη θρησκευτική αγωγή στο περιεχόμενο της επιμέλειας του προσώπου του ανηλίκου, στον βαθμό που αυτή συνδέεται με το πραγματικό οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον του παιδιού. Η σχετική ρύθμιση δεν συνιστά αξιολόγηση θρησκευτικών δογμάτων, αλλά αποβλέπει στη διασφάλιση της σταθερότητας και της συνέχειας της ανατροφής του τέκνου.

δ) Η προληπτική διάσταση της αρχής του συμφέροντος του τέκνου

Ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται στην προληπτική λειτουργία της αρχής του συμφέροντος του τέκνου. Η απόφαση αποκλείει ρυθμίσεις που, αν και εμφανίζονται ουδέτερες ή συμβιβαστικές, ενδέχεται να λειτουργήσουν ως παράγοντες αναπαραγωγής της γονικής σύγκρουσης και να επιβαρύνουν τη μελλοντική ανάπτυξη του παιδιού.

ε) Η ονοματοδοσία ως στοιχείο νομικής ασφάλειας και ταυτότητας

Η επιλογή μονοσήμαντης ονοματοδοσίας θεμελιώνεται στην ανάγκη διασφάλισης της νομικής ασφάλειας και της ενότητας της προσωπικής ταυτότητας του τέκνου. Η απόρριψη πολλαπλών ονομάτων- υπήρξε αρχική πρόταση το τέκνο να λάβει δύο ή τρία ονόματα- δεν ερείδεται σε πολιτισμικές ή αισθητικές κρίσεις, αλλά στην αποτροπή μελλοντικών αμφισβητήσεων και διοικητικών δυσχερειών.

στ) Η σιωπηρή συνταγματική στάθμιση

Η απόφαση επιτυγχάνει ουσιαστική στάθμιση μεταξύ της θρησκευτικής ελευθερίας και της αρχής του συμφέροντος του τέκνου χωρίς εκτενή θεωρητική ανάπτυξη. Η στάθμιση ενσωματώνεται οργανικά στην εφαρμογή των διατάξεων του οικογενειακού δικαίου, αποφεύγοντας συνταγματικό υπερπροσδιορισμό της ιδιωτικής διαφοράς.

ζ) Η θεσμική σημασία των ερμηνευτικών αποσιωπήσεων

Εν προκειμένω, ερμηνευτική σημασία φέρουν και οι συνειδητές αποσιωπήσεις της απόφασης. Η δικαστική κρίση δεν προβαίνει σε δογματική ιεράρχηση θρησκευτικών πεποιθήσεων, δεν δεσμεύει τη μελλοντική θρησκευτική αυτοδιάθεση του τέκνου και δεν μετατρέπει τη δικαστική παρέμβαση σε ιδεολογική δήλωση. Η θεσμική αυτή αυτοσυγκράτηση ενισχύει τη συμβατότητα της απόφασης με το συνταγματικό και διεθνές πλαίσιο προστασίας των δικαιωμάτων.

Τέλος, η ΑΠ 1750/2025 αποτελεί υποδειγματική εφαρμογή των διατάξεων του οικογενειακού δικαίου σε συνδυασμό με τη συνταγματική αρχή της προστασίας του παιδιού. Επιβεβαιώνει ότι η δικαστική επίλυση γονικών διαφωνιών δεν συνιστά κρατικό πατερναλισμό, αλλά αναγκαία θεσμική εγγύηση όταν η γονική συναπόφαση έχει καταρρεύσει.

Η απόφαση αναδεικνύει, τέλος, τον χαρακτήρα του οικογενειακού δικαίου ως δικαίου σχέσεων, στο επίκεντρο των οποίων βρίσκεται το παιδί ως αυτοτελές υποκείμενο δικαίου και όχι ως αντικείμενο αντιπαράθεσης ανταγωνιστικών βουλήσεων.

* Του Αρχιμανδρίτη Αθηναγόρα Σουπουρτζή, Καθηγητή Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου Θεολογικής Ακαδημίας Volyn Ουκρανίας – Επισκέπτη Καθηγητή Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθηνών

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr