Δημήτρης Ορφανίδης: Λαμπορατισμός και Οντολογικός Συνταγματισμός

Το 1835 ο Andrew Ure στο έργο του «Η Φιλοσοφία των Κατασκευαστών» παρουσιάζει τη δύναμη της μηχανής ως ζώσα, συγκρίνει ένα καλά οργανωμένο εργοστάσιο με ένα υγιές ανθρώπινο σώμα, οι άξονες και τα γρανάζια του οποίου αποτελούν τα νεύρα και τις αρτηρίες του, οι οποίες μεταφέρουν ζωτικότητα και θέληση στα αυτόματα όργανα· αντιθέτως, ένα κακώς οργανωμένο εργοστάσιο είναι σαν ένας άνθρωπος που πάσχει από κάποια νευρολογική ασθένεια.

Προκειμένου να περιγράψει τον αυτόματο αργαλειό χρησιμοποιεί τις λέξεις «automaton» και «android». Κατά τη γνώμη του, η δυσκολία για να είναι ένα εργοστάσιο καλά οργανωμένο δεν έγκειται στην εφεύρεση των «automaton», αλλά στην εκπαίδευση των χειριστών των μηχανών (οι οποίοι, φυσικά, ήταν homo sapiens), ούτως ώστε να αποβάλλουν συνήθειες που παρεμποδίζουν την προσαρμογή τους στον αυτοματοποιημένο εργοστασιακό ρυθμό.

Συνεπώς, ο Andrew Ure, προσομοιάζει την κατασκευή ως βιολογική δημιουργία και τη βιολογική δημιουργία, που είναι ο άνθρωπος, ως κατασκευή, διανοίγοντας τον 19ο αιώνα, την προοπτική συγχώνευσης ανθρώπου και μηχανής, η οποία τον 21ο αιώνα αποτελεί τη θεμελιώδη θέση του μετανθρωπισμού, προωθούμενη με την καλλιέργεια της αντίληψης ότι τα όρια μεταξύ ανθρώπου και μηχανής είναι θολά. Τον 19ο αιώνα βιοτεχνολογία δεν υπήρχε· τον 21ο αιώνα, υπάρχει.

Το 1960 οι Manfred Clynes και Nathan Kline, νευροεπιστήμονας και μηχανικός, ψυχίατρος και ψυχοφαρμακολόγος, αντιστοίχως, δημοσίευσαν στο περιοδικό «Astronautics» το άρθρο «Cyborg and Space», στο οποίο διατύπωσαν την άποψη ότι ο άνθρωπος, προκειμένου να μπορεί να ταξιδεύει στο Διάστημα αρκετές χιλιάδες χρόνια, αντί να διασφαλίζει τεχνητό γήινο περιβάλλον, πρέπει να συγχωνευθεί η βιολογία του με τη μηχανή.

Ποιος ο λόγος να πει ο Klaus Schwab ότι η Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση θα θέσει το ερώτημα «τι είναι άνθρωπος»; Μα ο Andrew Ure και η Φιλοσοφία των Κατασκευαστών. Στην πραγματικότητα η «Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση» της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι η Πρώτη Βιοτεχνολογική «Επανάσταση», όχημα της οποίας είναι η ΤΝ.

Σήμερα υπάρχει η τεχνολογική δυνατότητα επέμβασης στην ανθρώπινη υπόσταση χωρίς να υφίστανται λόγοι υγείας. Ο Δημήτρης Νανόπουλος έχει κατ’ επανάληψη σε ομιλίες και συνεντεύξεις του δηλώσει ότι πρέπει να ξεχάσουμε τον άνθρωπο που ξέρουμε, διότι στα εργαστήρια κατασκευάζεται ένα νέο είδος ανθρώπου – ο μετάνθρωπος.

Ο Elon Musk έχει δηλώσει ότι το κινητό είναι προέκταση του εαυτού μας, άρα είμαστε ήδη cyborg. Η εταιρεία «Boundless Mind» συστήνεται ως μία ομάδα νευροεπιστημόνων, οι οποίοι χρησιμοποιούν «brain-hacking» για να μας βοηθήσουν να είμαστε υγιείς, πλούσιοι, ευτυχείς και σοφοί· και προς προσέλκυση ενδιαφερομένων για υγεία, πλούτο, ευτυχία και σοφία θέτουν το «ερώτημα» και παρέχουν και την «απάντηση»: «Ξέρετε αυτή τη μικρή δόση ντοπαμίνης που λαμβάνουμε από ορισμένες εφαρμογές; Δεν είναι απλώς μια υπέροχη αίσθηση: μας κάνει να μένουμε περισσότερο χρόνο και να κάνουμε περισσότερα σε μια εφαρμογή. Έχουμε σχεδιάσει έναν τρόπο να φέρουμε αυτή την δόση ντοπαμίνης σε οποιαδήποτε εφαρμογή. Με λίγες μόνο γραμμές κώδικα, κάθε εφαρμογή μπορεί να κρατήσει τους χρήστες της για περισσότερο χρόνο και να κάνει περισσότερα. Πολύ περισσότερα.».

Τι είναι η ντοπαμίνη; Ένας βασικός νευροδιαβιβαστής, δηλαδή, με χημική ουσία που χρησιμοποιεί ο εγκέφαλός μας για να μεταδίδει σήματα μεταξύ νευρωνικών κυττάρων. Και όντως· ένας μετάνθρωπος μπορεί να κάνει «πολύ περισσότερα» με τη μετάδοση των κατάλληλων σημάτων μεταξύ των νευρωνικών κυττάρων, μπορεί να είναι πολύ περισσότερο παραγωγικός, να μην διαθέτει κριτική σκέψη, αλλά να είναι αρκούντως βιολογικά υπαρκτός για να αγοράζει προϊόντα.

Μόνο που οντολογικά δεν θα είναι άνθρωπος. Διαφημίζεται επέμβαση στον τρόπο σκέψης, στη συνείδηση (για υγεία, πλούτο, ευτυχία και σοφία, βεβαίως-βεβαίως). Κι αν δεν επιθυμούμε υγεία, πλούτο, ευτυχία και σοφία τι θα γίνει; Θα έχουμε το δικαίωμα να παραμείνουμε «ατελείς», «βιοσυντηρητικοί», «νεολουδίτες» homo sapiens και homo sentient; Φυσικά· μόνο που επειδή δεν θα μπορούμε «να κάνουμε πολύ περισσότερα» ή θα μας απολύει ο εργοδότης μας ( και μετά δεν θα μας προσλαμβάνει κανείς άλλος ) ή θα μας πληρώνει λιγότερο από τους «υγιείς», «πλούσιους», «ευτυχείς» και «σοφούς» συναδέλφους μας. Αλλά το Εργατικό Δίκαιο θα μας «προστατεύει»: Ο εργοδότης θα έχει την νομική υποχρέωση, προτού μας απολύσει, να μας προτείνει μεταβολή των όρων εργασίας, με μισθό μη βιοτεχνολογικώς «αναβαθμισμένου». Η πραγμάτωση του εργοστασιακού ιδανικού του Ure έχει διαχυθεί σε όλο το εύρος της κοινωνίας και περνάει μέσα από το βιοτεχνολογικό εργαστήριο. Αυτό το φαινόμενο το ονομάζω «λαμπορατισμό».

Η ισχύουσα ανθρωποκεντρική έννομη τάξη, προκειμένου να παραμείνει ανθρωποκεντρική, καλείται να προστατεύσει, πλέον, όχι μόνο την αξία και την αξιοπρέπεια του ανθρώπου, αλλά τον ίδιο τον άνθρωπο ως είδος – την οντολογική ακεραιότητά του. Συνεπώς δεν χρειαζόμαστε μία κοινή νομοθέτηση, ούτε μόνο έναν ψηφιακό, αλλά πρωτίστως έναν Οντολογικό Συνταγματισμό.

Μια ρύθμιση συνταγματικού επιπέδου, η οποία θα αποτρέψει με σαφήνεια στην επόμενη δεκαετία την επιδίωξη του λαμπορατισμού να ανατρέψει τον ανθρωποκεντρισμό με το να κριθεί ότι ο άνθρωπος είναι αόριστη νομική έννοια· μία συνταγματική ρύθμιση που θα απαγορεύει την μετάλλαξη του ανθρώπινου όντος σε ένα μη ον, σε ένα υβρίδιο, τεχνολογικά διαχειρίσιμο, συνειδησιακά απολύτως χειραγωγούμενο· μια συνταγματική διάταξη, ικανή να θέσει φραγμό στην επόμενη δεκαετία σε μία δήθεν μεταρρύθμιση του ΑΚ δια της αναγνωρίσεως της ΤΝ ως ηλεκτρονικού προσώπου· και μία τέτοια ρύθμιση είναι απαραίτητη και σε επίπεδο Πρωτογενούς Δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εν όψει της συνταγματικής αναθεώρησης προτείνω την κατοχύρωση της Οντολογικής Αρχής με την εισαγωγή ενός μη αναθεωρούμενου και μη αναστελλόμενου άρθρου 2Α, το κείμενο του οποίου, πέραν σχετικής μελέτης μου, έχω αναφέρει σε προγενέστερο άρθρο, στον παρόντα ιστότοπο, στις 19.2.2025. 

*Δημήτρης Ορφανίδης, Πρόεδρος Εφετών Αθηνών, Αντιπρόεδρος του Κύκλου Ελλήνων Λογοτεχνών Δικαστών

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr