Γιάννης Πανούσης: Μαύρο χρήμα σε γκρίζο φόντο;

Φιλονικούσαν ζωηρά

oι αριθμοί στην τάξη

Την εξουσία γύρευε

o καθένας τους ν’ αρπάξει

….

Κανένας δεν λογάριασεt

του δάσκαλου το χέρι

΄που θα’σβηνε τον πίνακα

κι αυτό το μεσημέρι

Χάρης Μελιτάς, Η μάχη των αριθμών

Τα σύγχρονα [;] σκάνδαλα του ΟΠΕΚΕΠΕ και άλλων δημοσίων οργανισμών μου θύμισαν ένα άρθρο που είχα δημοσιεύσει το 2020 στο περιοδικό ‘δε-κατα’, μέρος του οποίου παρουσιάζω σήμερα, γιατί δυστυχώς έγινε και πάλι επίκαιρο.

Ως γνωστόν η παρεμβατική λειτουργία του Κράτους στην Οικονομία δεν έχει μόνο δημοσιονομικό ή αναπτυξιακό στόχο αλλά συμβάλλει στη διατήρηση της κοινωνικής ειρήνης,την οποία υπονομεύει η κλεπτοκρατία πολλών κυβερνητικών παραγόντων με την καταδολίευση του δημοσίου συμφέροντος

Τα νέα θεσμικά κι εξωθεσμικά κέντρα και δίκτυα οικονομικής και πολιτικής ισχύος επέτρεψαν στο φονταμενταλισμό της αγοράς και στις ιδιωτικές εξουσίες ν’ αποκτήσουν τον πρωτεύοντα λόγο.

Στο κενό ή στο πλαίσιο αυτών των διεργασιών γεννήθηκε και διευρύνθηκε η διαπλοκή, η οποία αντικαθιστά τις θεσμικές διαδικασίες και αποφάσεις μέσω πελατειακών και υπόγειων οικονομικών εξαρτήσεων.

Το οικονομικό έγκλημα υπονομεύει τη δημοσιονομική πολιτική του Κράτους και λειτουργεί ως ‘’έγκλημα εντός του εγκλήματος’, ως ‘’ύπουλη δραστηριότητα’.

Εγκληματικότητα του λευκού κολλάρου [white collar criminality]και του ‘’καθαρού μετώπου’’[;]συχνά αναπτύσσονται σε αποδιοργανωμένες κοινωνίες και συνοδεύονται ή από επαγγελματικά έγκλήματα ή από εγκλήματα επιχειρήσεων.

Τα δίκτυα που διαμορφώνει η παραπάνω εγκληματικότητα δεν μπορεί όμως ν’ αποδώσουν καρπούς χωρίς τη σύμπραξη της πολιτικής διαφθοράς ή την κατάχρηση εξουσίας από τους ισχυρούς και τις ελίτ.

Σε κάθε περίπτωση οι ‘’πρίγκηπες εμπορίου και οι καπετάνιοι της χρηματοοικονομικής και της βιομηχανίας’’ έχουν περιορισμένη θέαση, διαχέουν την ευθύνη και τη θυματοποίηση,δύσκολα ανιχνεύονται λόγω πολυπλοκότητας των κινήσεων και’ γλυτώνουν’ λόγω ασάφειας νόμων και επιεικών ποινών.

Οι εγκληματίες της κοινωνικής αφρόκρεμας, αληθινοί ή ψευδο-εγκληματίες, οι [παρ]ανομίες των ισχυρών και των κυρίαρχων τάξεων ή των ελίτ [power elite] συγκροτούν ένα continuum ανάμεσα στη[μαύρη]οικονομία και την [αδιαφανή] πολιτική εξουσία.

Η ‘λογιστική’ προσέγγιση των κερδών του ανταγωνισμού από τους παίκτες αυτούς τους συνδέει άμεσα με την αγορά της [παρ]ανομίας και του υπόκοσμου.

Η ελευθερία κίνησης του εγκλήματος δημιουργεί και τους μηχανισμούς της οικονομικής εγκληματικότητας, η οποία με τη σειρά της διευρύνει τη φαιά ζώνη της παραοικονομίας.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η Πολιτική κυριαρχεί επί της Οικονομίας ή αν το Οργανωμένο έγκλημα κατισχύει της Οικονομίας [μέσω του βρώμικου χρήματος]. Στην Ελλάδα οι συχνές [ενδο]κυβερνητικές προστριβές για την οικονομική πολιτική και τη ρύθμιση του ανταγωνισμού άλλοτε σχετίζονται με τις πολιτικές πρακτικές προστασίας της διαύγειας κι άλλοτε στοχεύουν στην εξουδετέρωση των κοινωνικών ελέγχων. Τα σκάνδαλα στην οικονομική σφαίρα συνδέονται με την πολιτική παρέκκλιση [political deviance] αλλά δεν είναι βέβαιο ότι ευαισθητοποιούν τον κρατικό μηχανισμό για τη μεταρρύθμιση της κοινωνικής και οικονομικής Δημοκρατίας.

Πώς όμως να διαμορφωθούν σταθεροί κανόνες σε μη-σταθερή οικονομία, κοινωνική ανομία και ασταθές πολιτικό περιβάλλον;

Με την παραμέριση του αρχικού ηθικού παράγοντα της οικονομικής εγκληματικότητας, αλλά και ηθικής τάξης της κοινωνίας, το κρίσιμο θέμα παραμένει ο συνδυασμός και η διασύνδεση πολιτικής και οικονομικής διαπλοκής, της αλληλεπίδρασης και της κοινωνικής [δι]αντίδρασης.

Η κατάχρηση δημόσιας ή άλλου είδους εμπιστευμένης εξουσίας, η οποία οφείλεται σε κατάπτωση αξιών και σε έλλειψη κοινωνικού ελέγχου, συχνά συνδέεται με την επιεική μεταχείριση κάποιων ‘πρόθυμων’ εγκληματιών δίνουν την εντύπωση ότι το Κράτος ,το πολιτικό σύστημα και οι θεσμοί του διαθέτουν μεγάλα περιθώρια ανοχής στο οικονομικό έγκλημα της διαφθοράς.

Η ‘ακτινογραφία’ του οικονομικού εγκλήματος,η διεύρυνση του μαύρου χρήματος και του τζόγου, η τοκογλυφία και η παραοικονομία, η απάθεια ή ο φόβος των πολιτών να καταγγείλουν τέτοια φαινόμενα [αν δεν τα ‘νομιμοποιούν’ εμμέσως], οι πολιτικές συγκαλύψεις δεν συμβιβάζονται με τις –κατά καιρούς- δηλώσεις συν[αν]αρμόδιων Υπουργών ‘’για καμία ανοχή στη διαφθορά’’γιατί έχουν πλέον αποκτήσει ισχύ [υπο]κουλτούρας.

Η διαφθορά παραμένει ένα κρίσιμο ζήτημα [ή καρκίνωμα] για την ίδια τη Δημοκρατία.

Ηθικό συμπέρασμα.

Αν το Κράτος για οποιοδήποτε λόγο ή με οποιοδήποτε πρόσχημα ευνοεί, ενθαρρύνει ή και νομιμοποιεί τον παράνομο πλουτισμό τότε το ’’διαφθαρτικόν’’ καθίσταται ‘’θανατηφόρον’’ , η κοινωνία φτωχοποιείται και οι έχοντες/κατέχοντες καθοδηγούν /ελέγχουν το Πολίτευμα και τους δημοκρατικούς θεσμούς.

* Ο Ιωάννης Πανούσης είναι ομότιμος καθηγητής Εγκληματολογίας

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr