Γιάννης Πανούσης: Βία εν κενώ ή πλήρης νοημάτων;

Δεν υπάρχει αγάπη χωρίς επιθετικότητα

Konrad Lorenz,On Aggression

Επειδή οι ειδικοί επιστήμονες έχουν [παρα]μιλήσει για τη βία των νέων, αποφάσισα να συν-ομιλήσω με άρθρα του Τύπου, για να διασταυρώσω πώς παρουσιάζεται το φαινόμενο στο κοινό, πάντοτε με βάση τις εγκληματολογικές μου προσεγγίσεις.

1. Η νεανική βία ‘επερωτά’: τους φίλους, τους γονείς, τους δασκάλους, τη γειτονιά

Άρα δεν πρέπει να κοιτάζουμε μόνο την πλευρά των σκληρών ερωτημάτων, αλλά και την πλευρά των απαντήσεων που δίνονται. Έχει σημασία τόσο το να εντοπίσουμε την αρχή του Κακού[1],όσο και να βρούμε τις συνταγές πρόληψης ή ήπιας διαχείρισης.

Στην ‘καταγγελία’ ότι υπάρχει συναισθηματική αδιαφορία στο σπίτι, οι γονείς απαντάνε με την αδήριτη ανάγκη να δουλέψουν για να τα ‘βγάλουν πέρα’[2]

Στην ‘καταγγελία’ ότι το σχολείο είναι ψυχρό και απρόσωπο, οι δάσκαλοι απαντούν κατηγορώντας τα ΜΜΕ για υπερβολές, αν και αποδέχονται ότι πρέπει να επιμορφωθούν καλύτερα για να αντιμετωπίζουν βίαιες κατα-στάσεις.

2. Δεν πιστεύω ότι τίθεται αρχικά θέμα “πίεσης των νέων για συμμόρφωση”, ώστε να προκαλούνται βίαιες αντι-δράσεις, αλλά το πρόβλημα είναι ότι προβάλλονται πανταχόθεν αρνητικά πρότυπα, τα οποία έχουν υιοθετήσει οι ενήλικες, δημιουργώντας κλίμα μη-εμπιστοσύνης όταν παραβιάζουν οι ίδιοι τις αρχές τους. Η κουλτούρα της ακύρωσης [cancel culture] δεν αφορά μόνον ιστορικές περιόδους, αλλά και τους κοντινούς ανθρώπους, όταν οι πράξεις και παραλείψεις τους δεν αντιστοιχούν στις δηλώσεις τους. Είναι προφανές ότι οι νέοι δεν εμπνέονται από κανέναν στο δύσκολο ταξίδι της εφηβείας κι εν γένει της ζωής τους. Ίσως γι’ αυτό να ‘εξαφανίζονται’ σαν να είναι κυνηγημένοι από το οικογενειακό τους περιβάλλον [3] ή να αυτοκτονούν από απελπισία και αβοηθησία.

3. Αμόκ οι νέοι, σοκ οι γονείς, στίγμα η γειτονιά [πρόκειται για ‘αληταριό’, λένε], ποινές τα δικαστήρια και ο καθείς εννοιολογεί ή δικαιολογεί διαφορετικά το φαινόμενο, χωρίς συνήθως να επι-δεικνύεται αλληλεγγύη, ή έστω, ενσυναίσθηση. Η σκοτεινή πλευρά της οικογένειας[4] με τα άδεια κελύφη [empty shells] και τις ‘σπασμένες σχέσεις’ [5] ή ‘οι μοιραίες οικογένειες’, που κυοφορούν τη βία [6] δημιουργούν καταστάσεις συναισθηματικής κενότητας, τις οποίες δεν μπορούν να ‘γεμίσουν’ οι δάσκαλοι, ίσως γιατί και οι ίδιοι έχουν στερέψει από διάθεση προσφοράς πέραν των τυπικών υποχρεώσεών τους [7]. Η Πολιτεία από την πλευρά της αναζητεί αενάως [;] την ανατομία της νεανικής βίας και ζητάει κοινωνική ‘συστράτευση’, την ίδια ώρα που η Αστυνομία συλλαμβάνει χιλιάδες έφηβους για ασήμαντα αδικήματα και η δικαιοσύνη τους κατα-δικάζει σε εγκλεισμό [8], με όλες τις γνωστές αρνητικές συνέπειες.

4. Οι τριγωνικές σχέσεις μέσα στις μικροκοινωνικές επαφές, που προκαλούν πρώιμη ωρίμανση, συχνά συνοδευόμενη με μετατραυματικό στρες, ο εθισμός στα ψευτο-είδωλα των social media, η λαθεμένη ανά-γνωση της [on line?] πραγματικότητας [λόγω φίλτρων (αν)αλήθειας], η θεαματικοποίηση ή και ηρωοποίηση της εφηβικής βίας καταλήγουν σε ‘μία διαμεσολαβημένη ζωή’ [9] ή σε ‘μία επικοινωνία Βαβέλ, στο περίπου’[10]με τους άλλους.

5. Οι βιωμένες ανισότητες [11], το σαθρό περιβάλλον [12], ο θυμός και ο φόβος [Κ.Τσουκαλάς, Η επινόηση της ετερότητας], η βία ως διασκέδαση και η παρέκκλιση ως μαγκιά, τους οδηγούν από την ενδοσχολική επιθετικότητα κατά πάντων [13] στην αγκαλιά του οργανωμένου εγκλήματος. Η βία από παιχνίδι μικροεξουσίας μετεξελίσσεται σε αυτονομιμοποιημένη δράση επιβίωσης δια του εγκλήματος [14], σε ομάδες που τους παρέχουν ταυτότητα και ρόλο.

6. Από την επίδειξη μαχαιριού μέχρι τη μαχαιριά κατά ζωντανού στόχου κι από το ραντεβού για ξύλο μέχρι τη ρατσιστική εγκληματικότητα υπάρχει μία εγκληματική διαδρομή [iter criminis] , στην οποία κάθε στάση είναι κρίσιμη [αρκεί να την επισημάνουμε νωρίς].

7. Μπορεί οι on line υποκουλτούρες [tik tok, chat groups] να δημιουργούν τους δικούς τους κανόνες, όμως η αλληλεπίδραση για εκμάθηση της ανομίας υπερβαίνει το παιχνίδι των κοινωνικών δικτύων και μετουσιώνεται σε δίχτυ θυματοποίησης των ίδιων των νέων χρηστών.

8. Η απάντησή μας συνίσταται: σε γραμμές βοήθειας, σε ηλεκτρονική χαρτογράφιση της βίας, στον εγκλεισμό των αδιάφορων γονέων, στην κοινωφελή εργασία. “Διάπλαση όμως παίδων” [15] δεν επιτυγχάνεται με e-parents, e-family, e-school, e-teachers.

9. Ο νέος σε κατάσταση αβοηθησίας, σε δια-ταραχή ή σε σύγχυση χρειάζεται κάτι παραπάνω, γι’ αυτό ‘επερωτά’ με τη βία, όσους δεν οριοθετούν και δεν τους θέτουν συμπεφωνημένους κανόνες, συμβατούς με τις αξίες της ζωής.

10. Δεν ξέρω αν η βία των νέων αποτελεί μάστιγα, μόδα, μιμητισμό, καλπάζουσα άρνηση της πραγματικότητας, όμως προφανώς ουδείς νέος έχει γεννηθεί εγκληματίας.

Αλίμονο συνεπώς στα νιάτα[16] που τους δια-μορφώνουμε για να γίνουν βίαιοι [17], λες και οι ίδιοι οφείλουν να πληρώσουν ακριβά τις δικές μας αμαρτίες [18].

Κι αλίμονο σ’ εμάς τους υπόλοιπους που ελπίζουμε, φιλολογούμε ή δαιμονοποιούμε, χωρίς ν’ αλλάζουμε απόψεις και συμπεριφορά.

ΥΓ. Για τη χρήση ουσιών από τους νέους δεν μιλάει σχεδόν κανείς, λες και ‘κανονικοποιήθηκε’ το φαινόμενο [19], καθώς μοιάζει το ‘κατασκευασμένο’ bullying να φοβίζει περισσότερο την κοινωνία [sic].

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ-ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

[1]Βελίκα Καραβάλτσιου,’’Ακούστε κι εμάς για τη βία των ανηλίκων’,Βήμα Κυριακής 6/10/24

[2]βλ.έρευνα Ιφιγ.Βιρβιδάκη,Η αδιαφορία στο σπίτι και το σχολείο,Νέα 12-13/10/24

[3]Αγγ.Κορρέ,Οι πολλαπλές όψεις μιάς απόδρασης,Βήμα Κυριακής 8/2/26

[4]Anthony Giddens,Κοινωνιολογία,επιμ./μτφ.Δ.Τσαούσης,Gutenberg 2002,234 επ.

[5]John E.Conklin,Criminology,NY 1986,217-220

[6]Ch.Ratrick Ewing,Fatal families-the dynamics of intrafamilial homicide,Sage 1997,135

[7]Γ.Πανούσης,Δια βίας εκπαίδευση-ποιός νοιάζεται,Τιμητικός τόμος Καθηγητή Χρ.Δέδε,Α.Σάκκουλας 2013,399-427

[8]βλ.Κ.Κοσμάτος,Τα αποτελέσματα του νέου Ποινικού κώδικα,idikastiko.gr 6/1/26

[9]Ελεάννα Βλαστού,Διαμεσολαβημένη ζωή,Καθημερινή Κυριακής 9/11/25

[10]Αλέξης Σταμάτης,Six-seven ,Βήμα Κυριακής 28/12/25

[11]βλ.για βιβλίο Νικ Παναγιωτόπουλου,Τα ελληνόπουλα της ανισότητας,Νέα 20/10/25

[12]Δ.Σεβαστάκης,Η πολιτική κατάπτωση διαμορφώνεται στο σχολείο,Νέα 14-15/2/26

[13]Σώτη Τριανταφύλλου,Γαλλία:σχολική βία και εθελοτυφλία,Νέα 13-14/4/24

[14]πρβλ.Οδυσσέας Ιωάννου,Δεν θεωρούν πως κάνουν κάτι κακό,Βήμα Κυριακής 1/10/23

[15]βλ.Γ.Σκαμπαρδώνης,Διάπλαση των παίδων,Νέα 18-19/10/25

[16]Μαρίλια Παπαθανασίου,ομότιτλο,Βήμα Κυριακής 11/5/25

[17]Αγάπη Κανδυλάκη,Στόχος είναι να εκπαιδεύουμε ‘μη βίαιους’ πολίτες,Παραπολιτικά 5/7/25

[18]πρβλ.Στ.Φασουλής,Τα παιδιά ποιάς αμαρτίας,Νέα 22-23/11/25

[19]Ιωάννα Νιαώτη,Ντοπαρισμένοι στα θρανία,Ελευθεροτυπία 23/5/2008

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr