Γιάννης Ραχιώτης: Το νομικό πλαίσιο των σχέσεων ΗΠΑ – Βενεζουέλας μετά την απαγωγή Μαδούρο

Η απρόκλητη εισβολή των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, η  εξόντωση  δεκάδων ανθρώπων  και  η απαγωγή και αιχμαλωσία του προέδρου της, όπως ήδη έχει αναλυθεί από πολλούς, συνιστά προσβολή του πυρήνα του διεθνούς δικαίου. Από την πλευρά της Βενεζουέλας  ισοδυναμεί με κατάλυση της κυριαρχίας της. Τα λίγα ιστορικά προηγούμενα  σύλληψης αρχηγού του κράτους από ξένα στρατεύματα όπως του Ναπολέοντα του Γ’ από τους Πρώσους μετά τη μάχη του Σεντάν ή  του Νοριέγκα  και του Σαντάμ Χουσείν  μετά τις αντίστοιχες εισβολές  των  ΗΠΑ στις χώρες τους, είχαν σαν νομικό και πραγματικό επακόλουθο την κατάλυση της κυριαρχίας τoυς  και την υπαγωγή τους στον κατακτητή , ανεξάρτητα από το αν ένα μέρος του κρατικού και  κυβερνητικού μηχανισμού  διατηρείτο  στις θέσεις του. 

Το διεθνές δίκαιο, όπως διαμορφώθηκε μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο αποτελεί μια κατάκτηση του ανθρώπινου πολιτισμού αλλά οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους αποτελούν εδώ και πολλά χρόνια τον μόνιμο αντίπαλό του. Πλέον πρέπει να θεωρούνται σαν εξωτερική απειλή για το σύστημα του διεθνούς δικαίου και συνακόλουθα απειλή για τον ανθρώπινο πολιτισμό.  

Ο πολιτικός σκοπός της επίθεσης των ΗΠΑ είχε επανειλημμένα δηλωθεί εκ των προτέρων, απ’ όταν άρχισαν να συγκεντρώνουν τις  στρατιωτικές δυνάμεις τους στα θαλάσσια σύνορα της Βενεζουέλας: Η κατάλυση της Μπολιβαριανής-σοσιαλιστικής  δημοκρατίας  και η ανάκτηση του  ελέγχου στην πετρελαϊκή βιομηχανία της χώρας η  εθνικοποίηση της οποίας είχε  ολοκληρωθεί το 1976, δηλαδή πολύ πριν την εκλογή του Τσάβες.

Λίγες ώρες μετά την απαγωγή του Βενεζουελάνου προέδρου δηλώθηκε από  την αμερικανική ηγεσία η επίτευξη των στόχων τους. Δήλωσαν ότι στο εξής θα «τρέχουν» οι ίδιοι τη χώρα [ ο όρος χρησιμοποιήθηκε από τον  Τραμπ],  για αόριστο χρονικό διάστημα με τη συνδρομή όχι της φιλοαμερικανικής αντιπολίτευσης αλλά  των υπολειμμάτων της  κυβέρνησης Μαδούρο, πληροφορώντας μας  ότι η αντιπρόεδρος της χώρας συνεργάζεται μαζί τους και χαίρει της εκτίμησής τους (βλ. κοινή συνέντευξη Τύπου  Τραμπ-Ρούμπιο-Χέγκσεθ στις 3.1.2026). Οι αντίστοιχες δηλώσεις εκπροσώπων της πρώην κυβέρνησης Μαδούρο, πρακτικά επιβεβαίωσαν  και πάντως δεν διέψευσαν τις δηλώσεις της αμερικανικής ηγεσίας ( βλ. δηλώσεις της τότε αντιπροέδρου και του υπουργού αμύνης  στις3.1.2026). 

Σκοπός αυτού του άρθρου είναι να διερευνήσει κατά πόσον οι νομοθετικές και διοικητικές  αλλαγές που σημειώθηκαν και στις δύο χώρες τον πρώτο μήνα μετά την απαγωγή επιβεβαιώνουν τις δηλώσεις κυρίως της αμερικανικής ηγεσίας, δηλαδή αν είμαστε αντιμέτωποι με την έναρξη μιας διαδικασίας εντατικής επαναποικιοποίησης της Βενεζουέλας  ή αν ,αντίθετα, η 3η Γενάρη ήταν ένα δυσάρεστο ιστορικό περιστατικό χωρίς σημαντικές περαιτέρω συνέπειες , όπως παρουσιάζεται από αρκετούς αρθρογράφους .

Οι νομοθετικές και διοικητικές αλλαγές στη Βενεζουέλα στον πρώτο μήνα μετά την απαγωγή.

Στις 29.1.2026, μόλις  26 ημέρες μετά την αιχμαλωσία του Νικολάς Μαδούρο, το κοινοβούλιο της Βενεζουέλας ολοκλήρωσε την  ψήφιση του νόμου που τροποποίησε τον «οργανικό νόμο για τους υδρογονάνθρακες – Ley Orgánica de Hidrocarburos»  [Gazeta official  No 6978¹ ] καταργώντας, μετά από ακριβώς 50 χρόνια, τον κρατικό έλεγχο  πάνω στη βασική πλουτοπαραγωγική πηγή της χώρας, το πετρέλαιο [ άρθρο 3 τροποποιητικού νόμου  που τροποποίησε το αρθ 23 παρ3 του οργανικού νόμου] . Οι βασικές προβλέψεις  του νέου νόμου είναι :

 – Οι ξένες εταιρείες  που εξορύσσουν πετρέλαιο στη Βενεζουέλα μπορούν πλέον να αποκτούν πλειοψηφικό πακέτο μετοχών στο αντίστοιχο εταιρικό σχήμα και προπαντός να έχουν τη διοίκησή του (management) [ άρθρα 3,4]  . Αρα να δηλώνουν χωρίς έλεγχο τι ποσότητα και με τι κόστος εξόρυξαν και πρακτικά να καθορίζουν μόνες τους τι θα πληρώσουν στο κράτος για φορολογία, δικαιώματα και μερίσματα. 

– Η φορολογία των εταιρειών μαζί με κάθε είδους τέλη δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει σωρευτικά το 15% των καθαρών κερδών. Τα δικαιώματα παραχώρησης απαγορεύεται να υπερβαίνουν το 30% και εξουσιοδότησε τον αρμόδιο υπουργό να μειώνει το ποσοστό μέχρι και στο 15%, αν υπάρχουν εξορυκτικές δυσκολίες [ άρθρο 51 οργανικού νόμου] . Δηλαδή το κράτος απαγόρευσε με νόμο στον εαυτό του (!!!)  να επιδιώκει  μεγαλύτερο ποσοστό δημόσιου οφέλους κατά τις διαπραγματεύσεις με τους εργολάβους. Τα ποσοστά αυτά είναι κατά πολύ μικρότερα από αυτά που πρόβλεπε η προηγούμενη νομοθεσία για τις μειοψηφικές (τότε) συμμετοχές ξένων εταιρειών .

– Οι ξένες εταιρείες θα μπορούν να μπουν και στην  εμπορία του  πετρελαίου, ακόμη και αν έχουν μειοψηφική συμμετοχή  [ άρθρο 8].Μέχρι τώρα η εμπορία ανήκε αποκλειστικά στην κρατική εταιρεία PdVSA . Ετσι όλο το κύκλωμα εξόρυξης-διακίνησης πετρελαίου, περνάει στα χέρια των ξένων εταιρειών ( αποκλειστικά αμερικανικών όπως θα δούμε στη συνέχεια) και αντίστοιχα  το κράτος χάνει τον έλεγχο στον μακράν σημαντικότερο δημόσιο πόρο . 

– Κάθε διαφορά που προκύπτει μεταξύ κράτους και εργολάβων θα μπορεί να υπαχθεί σε ξένη διαιτησία [ άρθρο 2]  , παρ’ όλο που οι διαφορές θα έχουν προκύψει από δημόσια σύμβαση και επί του εδάφους της Βενεζουέλας . Η υπαγωγή αποκλειστικά στο δίκαιο και τα δικαστήρια των ΗΠΑ δεν αναφέρεται ρητά. Οι συμβάσεις με τις ξένες εταιρείες εγκρίνονται από την πρόεδρο της Δημοκρατίας και υπερισχύουν του εθνικού δικαίου [ άρθρο 6] 

Παράλληλα με διοικητικές πράξεις και νόμο που ετοιμάζεται, απολύθηκαν από τις φυλακές ή προβλέπεται να απολυθούν οι λίγες εκατοντάδες στελεχών της αντιπολίτευσης που έχουν καταδικαστεί για εγκλήματα χωρίς να εξαιρούνται, σύμφωνα με όσα ξέρουμε μέχρι τώρα, ούτε οι καταδικασμένοι για ανθρωποκτονίες.  Η πρακτική σημασία αυτών των μέτρων είναι μικρή αλλά η πολιτική τους σημασία , σαν κίνηση συνολικής αποκήρυξης του προηγούμενου καθεστώτος,  είναι προφανώς μεγάλη.

Απολύθηκαν τέλος με απόφαση της μεταβατικής  προέδρου  κάποιοι  στρατιωτικοί διοικητές και το πιο αξιοπρόσεκτο, ο Αλεξ Σάαμπ, Υπουργός βιομηχανίας και εθνικής παραγωγής, πρώην διπλωμάτης, στενός συνεργάτης του απαχθέντος προέδρου και  αρμόδιος για τις διεθνείς συνεργασίες για την υπέρβαση των κυρώσεων. Ο Αλεξ Σάαμπ ήταν γιαυτό το λόγο πάντα στο στόχαστρο των ΗΠΑ , είχε συλληφθεί το 2020 στο Πράσινο Ακρωτήρι για να παραδοθεί στους Αμερικανούς, φυλακίστηκε στις ΗΠΑ και μετά από παγκόσμια καμπάνια για τη διάσωσή του είχε ανταλλαχθεί το 2023 με αμερικανούς κρατούμενους στη Βενεζουέλα. Ήδη κυκλοφορούν πληροφορίες  ότι η κυβέρνηση Ροντρίγκεζ ετοιμάζεται να τον (ξανα)παραδώσει στις ΗΠΑ.

Οι ταυτόχρονες αλλαγές στο νομοθετικό πλαίσιο των ΗΠΑ

Όπως είναι γνωστό οι ΗΠΑ σε ρητή αντίθεση με τους ορισμούς του καταστατικού χάρτη του ΟΗΕ, από το 2014 να επιβάλλουν στη  Βενεζουέλα μονομερή μέτρα (UCMs)  οικονομικής ασφυξίας, ιδίως στον τομέα της πετρελαϊκής βιομηχανίας , τα οποία ονομάζουν παραπλανητικά «κυρώσεις» για να υπολαμβάνονται σαν τιμωρία για κάποια «παράβαση» του άλλου μέρους. Επίσης παράνομα, επιβάλουν σε όσες τρίτες χώρες μπορούν, να εφαρμόζουν τις «κυρώσεις» τους. 

Τα μέτρα αρχικά αφορούσαν την αποκοπή της Βενεζουέλας από το διεθνές  τραπεζικό σύστημα ώστε να μην μπορεί να εισπράττει το τίμημα των πωλήσεων πετρελαίου ούτε να πληρώνει τις εισαγωγές της. Στη συνέχεια απαγόρευσαν την πώληση όλων των ανταλλακτικών και υλικών που ήταν αναγκαία για την πετρελαϊκή της βιομηχανία,  κατάσχεσαν το διυλιστήριο της PdVSA που βρίσκονταν στο έδαφός τους και μέσω των Βρετανών κατέσχεσαν τα αποθέματα της χώρας σε χρυσό. Ετσι κατόρθωσαν να μειώσουν τα έσοδα της από πωλήσεις πετρελαίου, από 40 δις $ το 2014  σε μόλις 740 εκατ. $ το 2019. Η Βενεζουέλα με την ηγεσία του Νικολάς Μαδούρο κατάφερε να εξουδετερώσει σε ένα βαθμό  τα  UCMs  με  μεγάλες κινεζικές επενδύσεις, για να γίνουν οι αναγκαίες μετατροπές και να ξεπεραστεί το εμπάργκο ανταλλακτικών και υλικών και με επιχειρηματικές συμπράξεις με κινεζικές ρωσικές και άλλες εταιρείες οι οποίες δέχθηκαν να παίρνουν την αμοιβή τους σε πετρέλαιο, παρακάμπτοντας έτσι το ελεγχόμενο από τις ΗΠΑ παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα.

Οι ΗΠΑ απάντησαν πέρυσι το καλοκαίρι με  ναυτικό αποκλεισμό της χώρας και την πειρατική κατάσχεση κάθε τάνκερ που κινείτο από και προς τη Βενεζουέλα και τελικά με την εισβολή  και την απαγωγή του προέδρου της.

 Τα  UCMs των ΗΠΑ δεν άρθηκαν  μετά την 3η Γενάρη, όμως την ίδια ακριβώς ημερομηνία που η Βενεζουέλα νομοθέτησε την ιδιωτικοποίηση –  άνοιγμα της πετρελαϊκής της βιομηχανίας  το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ μέσω του OFAC – Office of Foreign Assets Control  εξέδωσε την  General License No. 46 /29.1.2026²  η οποία επιτρέπει αποκλειστικά σε αμερικανικές εταιρείες που είναι εγκαταστημένες στις ΗΠΑ τουλάχιστον ένα χρόνο πριν την έκδοσή της, να ασκούν  επιχειρηματικές δραστηριότητες που σχετίζονται με το βενεζουελανικό πετρέλαιο, ενώ διατηρεί την αυθαίρετη απαγόρευση για όλες τις υπόλοιπες εταιρείες του κόσμου. Πχ η κρατική PdVSA ή  μια κινεζική εταιρεία που – υποθετικά- θα υπέγραφε με την κυβέρνηση της Βενεζουέλας σύμβαση  εξόρυξης ή μεταφοράς πετρελαίου θα εξακολουθoύσε να  υπόκειται στα αμερικανικά UCMs, δηλαδή στον εμπορικό, τραπεζικό και ναυτικό αποκλεισμό [ παραγραφος b3] . Με αυτό τον τρόπο οι αμερικανικές εταιρείες αποκτούν μονοπώλιο στην εκμετάλλευση του βενεζουελάνικου πετρελαίου και μάλιστα με τους αποικιακούς  όρους που περιγράψαμε παραπάνω.  

Η ίδια διοικητική πράξη προβλέπει ότι:  1) Οι αμερικάνικες εταιρείες που θα αναλάβουν την βενεζουελάνικη πετρελαϊκή βιομηχανία  δεν θα πληρώνουν, κατευθείαν στο κράτος ή στην PdVSA,  ούτε τα μειωμένα δικαιώματα και το φόρο που θα προβλέπει η σύμβασή τους, αλλά θα τα καταθέτουν σε λογαριασμούς που  θα υποδεικνύονται και θα επιβλέπονται από το αμερικανικό υπουργείο οικονομικών (escrow accounts) [ § a2].  Για να αναλάβει κάποιο μέρος από αυτά τα χρήματα η κυβέρνηση θα πρέπει να υποβάλει στον  υπουργό οικονομικών των ΗΠΑ νομοσχέδιο  που θα ορίζει πως θα  διατεθούν τα χρήματα και να λάβει την έγκρισή του³ . Τα χρήματα, όπως έχει ήδη δηλωθεί δημόσια, θα  διατίθενται αποκλειστικά για αγορά αμερικανικών προϊόντων και υπηρεσιών.

Τέλος ορίζεται ρητά [ § a1] ότι σε οποιαδήποτε διαφορά μεταξύ των αμερικανικών εταιρειών που θα εκμεταλλεύονται το πετρέλαιο της Βενεζουέλας θα εφαρμόζεται αποκλειστικά το δίκαιο των ΗΠΑ και θα είναι αρμόδια τα διαιτητικά και δικαστικά όργανα των ΗΠΑ.

Ο συνδυασμός των παραπάνω μέτρων που νομοθέτησαν ταυτόχρονα από τη μια  η Βενεζουέλα και από την άλλη οι ΗΠΑ σε ρόλο αποικιακής διοίκησης, οδηγούν την πρώτη σε απώλεια ελέγχου όχι μόνο επί των πλουτοπαραγωγικών πηγών της αλλά και επί του ίδιου του κρατικού προϋπολογισμού της . Οποιοσδήποτε έχει στοιχειώδεις γνώσεις δημοσίου δικαίου γνωρίζει ότι η απόφαση επί του κρατικού προϋπολογισμού είναι θεμελιώδες στοιχείο της κρατικής κυριαρχίας . Το ίδιο και η  άσκηση της δικαστικής εξουσίας. Στην περίπτωση που εξετάζουμε αυτά δεν θα ανήκουν πλέον στη νόμιμη κυβέρνηση, τουλάχιστον ως προς ένα σημαντικό μέρος τους. 

Ανάλογα μέτρα ελέγχου των δημοσίων εσόδων από το πετρέλαιο επέβαλλαν  οι ΗΠΑ,  σαν κατοχική δύναμη, στο Ιράκ μετά το 2003, τα οποία συνεχίζουν να εφαρμόζονται μέχρι σήμερα. Είχαν σαν συνέπεια να εμποδίζεται η χώρα να ανακάμψει, αφού ακόμη και οι συρρικνωμένοι πόροι της από το πετρέλαιο κατευθύνονται όπου εγκρίνουν οι ΗΠΑ με κριτήριο φυσικά τα δικά τους συμφέροντα. Μια πρόσθετη σημαντικότατη συνέπεια είναι ότι ο έλεγχος που ασκούν πάνω στα δημόσια οικονομικά του Ιράκ έχει μετατραπεί στο βασικό εργαλείο πολιτικού ελέγχου και διαφθοράς,  αφού μέσω των εγκρίσεων ωφελούν ή βλάπτουν τις διάφορες κοινωνικές ομάδες και τα αντίστοιχα τμήματα του πολιτικού συστήματος. Ας ελπίσουμε ότι στη  Βενεζουέλα θα εξελιχθούν διαφορετικά τα πράγματα και  ο λαός της, παρά το ισχυρότατο χτύπημα που δέχθηκε, θα βρει σύντομα τις δυνάμεις για την ανάκτηση της κυριαρχίας του για την οποία έχει υποστεί τόσες θυσίες.

1.  Το πλήρες κείμενο του νέου νόμου  μπορεί να αναζητηθεί στην ιστοσελίδα της εφημερίδας της κυβέρνησης της Βενεζουέλας  στο  https://mega.nz/file/JNUkFLyY#1HnwUFh-4vi6E26RR_4tGmWItGJAua33kfClr7XJ7qc

2. https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20260129

3. https://www.federalregister.gov/documents/2026/01/15/2026-00831/safeguarding-venezuelan-oil-revenue-for-the-good-of-the-american-and-venezuelan-people

* Του Γιάννη Ραχιώτη, δικηγόρου

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr