Γιώργος Γκεσούλης: Δύο γυναίκες, δύο σύμβολα – Με αφορμή την 8η Μαρτίου 2026

Δύο βλέμματα, η ίδια απόφαση: Θα τιμήσω την πίστη μου στην Ελευθερία με τη ζωή μου. Δε θα υποκύψω στη Βία, στον Ολοκληρωτισμό, στην Ισοπέδωση. Είμαι αυτό που πιστεύω. Πιστεύω σε Ελευθερία και Ισότητα για όλους. Αν θέλετε, λοιπόν, να με φιμώσετε, σκοτώστε με!

Ποιες είναι: η Μιλάντα Χοράκοβα (Milada Horáková) και η Φαροχρού Πάρσα (Farrokhroo Parsa). 

Η πρώτη (25 Δεκεμβρίου 1901 – 27 Ιουνίου 1950) υπήρξε Τσέχα δικηγόρος, μητέρα μίας κόρης, πρωτοπόρος στη σύνταξη της αστικής νομοθεσίας για την ισότητα των φύλλων και την κοινωνική δικαιοσύνη στην Τσεχοσλοβακία και Βουλευτής του Σοσιαλιστικού Κόμματος από το 1946, η οποία πρωτοστάτησε στην Αντίσταση τόσο κατά του Πραξικοπήματος του Κ.Κ. Τσεχοσλοβακίας τον Φεβρουάριο του 1948, όσο και κατά της επιβολής του ολοκληρωτισμού που εδραιώθηκε με το «Σύνταγμα» του Μαΐου του ίδιου έτους στη χώρα της¹.

Η δεύτερη (24 Μαρτίου 1922 – 8 Μαΐου 1980) υπήρξε Περσίδα ιατρός, μητέρα δύο παιδιών, πρωτοπόρος στην ισότητα των φύλλων στο Ιράν, Βουλευτής από το 1963 και Υπουργός Εκπαίδευσης το διάστημα 1968 – 1976, η οποία θέσπισε πλειάδα θεσμών, δικαιωμάτων και ελευθεριών για τις Γυναίκες στην Εκπαίδευση και την Κοινωνία², χωρίς να εγκαταλείψει τη χώρα της μετά την επικράτηση της Ισλαμικής Επανάστασης τoν Φεβρουάριο του 1979 και την επικράτηση του ολοκληρωτισμού που εδραιώθηκε με το «Σύνταγμα» του Δεκεμβρίου του ίδιου έτους. 

Συνελήφθησαν και οι δύο, η Μιλάντα στις 27 Σεπτεμβρίου του 1949 και η Φαροχρού στις 16 ή 17 Φεβρουαρίου του 1980, για διάφορες εναντίον τους κατηγορίες, και υπέστησαν «δίκες» με προκαθορισμένο αποτέλεσμα και άνευ ουσιαστικής αντιδικίας. 

Ως εχθροί της κάθε επανάστασης κατηγορήθηκαν αντίστοιχα, επειδή η Μιλάντα συμμετείχε σε αντιπολιτευόμενη πολιτική οργάνωση, ως κατάσκοπος και προδότρια³, και επειδή η Φαροχρού συνέχιζε να κηρύττει την ισότητα των ανδρών και των γυναικών, ως «διαβρώτρια της Γης». Πίστευαν, δηλαδή, στην ελευθερία εντός ανελεύθερων καθεστώτων⁴.

Δικάστηκαν από τις 31 Μαΐου έως την 8 Ιουνίου του 1950 και την πρώτη εβδομάδα του Μαΐου 1980, η πρώτη σε δημόσια και πολλαπλώς διαφημιζόμενη δίκη, μαζί με άλλους συγκατηγορούμενους και η δεύτερη μόνη της σε συνθήκες σχετικού αποκλεισμού και επιβλήθηκε και στις δύο η θανατική ποινή, όπως ήταν αναμενόμενο για «δίκες» που εφάρμοζαν τη νομοθεσία περί εχθρών του κομμουνιστικού και του ισλαμιστικού καθεστώτος (βλ. ολοκληρωτισμού).

Στην πρώτη υπαγόρευσαν, μετά από βασανιστήρια, την απολογία της (την οποία υπονόμευσε στο ακροατήριο, εντάσσοντας όσα μπορούσε να αναπτύξει χωρίς κίνδυνο για την οικογένειά της) και στη δεύτερη έδωσαν μόνο το δικαίωμα να απαντήσει στις κατηγορίες (άνευ συνηγόρου και χωρίς το δικαίωμα αντίκρουσης των αποδείξεων). 

Γιατί όμως καταδικάστηκαν; 

Είχαν  και οι δύο την ευκαιρία να συνεργαστούν με το καθεστώς που είχε επικρατήσει, να στρογγυλέψουν τις θέσεις τους, να αποκηρύξουν τον περασμένο εαυτό τους και να προχωρήσουν τις ζωές τους.  

Εξάλλου ποιες ήταν αυτές που θα ανέτρεπαν την επανάσταση του Κόκκινου Στρατού και τη Διακυβέρνηση από τον Θρησκευτικό Ηγέτη⁵, μόνες και ανίσχυρες;

Απάντησαν ότι δεν θα υπέκυπταν και δεν θα ανακαλούσαν τίποτε. 

Εμπνευσμένες, η πρώτη από τον πατέρα της, που αγωνίστηκε για μία Ελεύθερη Τσεχοσλοβακία⁶, η δεύτερη από τη μητέρα της, την πρωτοπόρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Περσία, αρνήθηκαν⁷.

Μπορούμε να τις φανταστούμε να αναμένουν το αποτέλεσμα, όπως όλοι οι ύποπτοι του καθεστώτος, άγρυπνες και βέβαιες⁸.

Γιατί; 

Ας τις ακούσουμε προσεκτικά:

«Είμαι γιατρός, επομένως δεν φοβάμαι τον θάνατο. Ο θάνατος είναι μόνο μια στιγμή και τίποτα περισσότερο. Είμαι έτοιμη να υποδεχτώ τον θάνατο με ανοιχτές αγκάλες αντί να ζω με ντροπή αναγκασμένη να φοράω τη μαντίλα. Δεν πρόκειται να υποκλιθώ σε εκείνους που περιμένουν να εκφράσω τη λύπη μου για πενήντα χρόνια προσπαθειών μου για ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Δεν είμαι έτοιμη να φορέσω το τσαντόρ και να κάνω ένα βήμα πίσω στην ιστορία», έγραψε από τη φυλακή η Φαροκρού στα παιδιά της.

Και …

«Εκτός από την εκπληκτική αγάπη του πατέρα σου, ήσουν το μεγαλύτερο δώρο που έλαβα από τη μοίρα. Ωστόσο, η πρόνοια σχεδίασε τη ζωή μου με τέτοιο τρόπο ώστε να μην μπορώ να σου δώσω σχεδόν όλα όσα το μυαλό μου και η καρδιά μου είχαν ετοιμάσει για σένα. Ο λόγος δεν ήταν ότι σε αγαπούσα λίγο. Σε αγαπώ τόσο αγνά και ένθερμα όσο οι άλλες μητέρες αγαπούν τα παιδιά τους. Αλλά κατάλαβα ότι το καθήκον μου εδώ στον κόσμο ήταν να σου κάνω καλό… φροντίζοντας να γίνει η ζωή καλύτερη και να ζήσουν όλα τα παιδιά καλά. Και γι’ αυτό… συχνά έπρεπε να είμαστε χωριστά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Είναι ήδη για δεύτερη φορά που η μοίρα μας χωρίζει. Μην φοβάσαι και μην λυπάσαι που δεν θα γυρίσω πια πίσω. Μάθε, παιδί μου, να βλέπεις τη ζωή από νωρίς ως μία σοβαρή υπόθεση. Η ζωή είναι δύσκολη, δεν περιποιείται κανέναν και για κάθε φορά που θα σε χαϊδεύει θα σου δίνει δέκα χτυπήματα. Συνήθισε το αυτό σύντομα, αλλά μην το αφήσεις να σε νικήσει. Αποφάσισε να πολεμήσεις. Έχε θάρρος και ξεκάθαρους στόχους και θα νικήσεις τη ζωή», έγραψε από τη φυλακή η Μιλάντα στην κόρη της.

Δύο γυναίκες, η ίδια μαχητική στάση ζωής. 

Η ίδια στάση, η οποία τη δεκαετία του 1940 έγινε συνταγή ζωής από έναν Γιατρό σε έναν βασανισμένον από την εξουσία  έφηβο: «να μάχεσαι, να μην παραδίνεσαι, ν’ αντιδράς, αυτό σ’ έσωσε. Γιατί όταν αντιστέκεσαι, όταν παλεύεις, γεννάς δυνάμεις μέσα σου, αυτές δε σ΄άφησαν να χαθείς, γιατί όταν παλεύεις, οργανώνεσαι, έχεις σκοπό, έχεις στόχο⁹». 

Η ίδια στάση, την οποία, δεκαετίες μετά, συνόψισε, με τη ζωή και τη θυσία του, ένας ακόμη μάρτυρας της εποχής μας, ο Αλεξέι Ναβάλνι: «Έχω τη χώρα μου και τις πεποιθήσεις μου. Αρνούμαι να εγκαταλείψω τη χώρα μου ή να την προδώσω. Αν οι πεποιθήσεις έχουν ένα νόημα για σας, πρέπει να είστε έτοιμοι να αγωνιστείτε για αυτές και να κάνετε θυσίες αν χρειαστεί. Αν δεν είστε έτοιμοι να το κάνετε, αυτό σημαίνει ότι δεν έχετε πεποιθήσεις. Νομίζετε μόνο ότι έχετε. Αλλά αυτά δεν είναι πεποιθήσεις, ούτε αρχές· είναι απλώς σκέψεις¹⁰».

Ας θυμηθούμε, στο πλαίσιο της 8ης Μαρτίου του 2026, τις δύο αυτές γενναίες Γυναίκες. 

Ας τις τιμήσουμε, δείχνοντας τον ίδιο σεβασμό, αυτόν που έδειξαν εκείνες στον εαυτό τους και στα πιστεύω τους, σε κάθε γυναίκα και σε κάθε αγωνίστρια της ζωής. 

Σεβασμό στην απόφαση μιας γυναίκας να αγωνιστεί ως το τέλος για να αλλάξει τον Κόσμο προς το καλύτερο.

1. The Show Trial of JUDr. Milada Horáková: The Catalyst for Social Revolution in Communist Czechoslovakia, 1950 Adam D. E. Watkins, 2010, Central Connecticut State University, New Britain, Connecticut. 2. One Person’s Story, Farrokhru Parsa, Abdorrahman Boroumand Center, https://www.iranrights.org/memorial/story/34914/farrokhru-parsa. 3. Βλ. για τη δημόσια διαδικασία των δικών κατά των «Προδοτών κατά του Σοσιαλισμού» και την επίδραση στα επιφανή υποψήφια θύματα π.χ. για τη δεκαετία του 1930 την περίπτωση του Ντμίτρι Σοστακόβιτς και του κύκλου του σε Shostakovich. A life, Laurel E. Fay, OUP, 2000, σελ. 92-99 και για τη δεκαετία του 1950 την περίπτωση του Μπόρις Πάστερνακ σε The Zhivago Affair, Peter Finn – Petra Couvee, Vintage, 2015, σελ. 66 – 73. 4. Για την έννοια της Ελευθερίας ως «ελευθερία με υπευθυνότητα» (freedom with responsibility) από μία άλλη γυναίκα-σύμβολο της εποχής μας βλ. Arundhati Roy, Azadi, Penguin, 2020 (τόσο ως πράξη διαμαρτυρία όσο και ως συλλογή κειμένων). Για την έννοια της Ελευθερίας ως βασισμένης στην Ισότητα, εντός του Δυτικού Πολιτισμού, βλ. Inventing the Individual. The origins of western liberalism. Larry Siedentrop, Allen Lane, 2014, σελ. 13 επ. (για την νομική ισότητα), 66 επ. (για την ηθική ισότητα), 191 (για την ισότητα έναντι του Κράτους) και 349 (για την ισότητα στην ελευθερία). 5. Βλ. για τη σταδιακή επέκταση της προσωπικής κυριαρχίας του Ρουχολαχ Χομεϊνί στο σύνολο του Ιράν από την άφιξή του στην Τεχεράνη την 1 η Φεβρουαρίου 1979 έως την ψήφιση του θεοκρατικού Συντάγματος και την ανάδειξή του σε Υπέρτατο Ηγέτη τον Δεκέμβριο του 1979 σε Khomeini’s Ghost, Con Coughlin, PanBooks, 2010, σελ. 149 – 180. Η επίδραση της Ισλαμικής Επανάστασης επεκτάθηκε και στα γειτονικά ισλαμικά κράτη, βλ. Ghost Wars, Steve Coll, Penguin, 2005, σελ. 26-27. 6. Λήμμα Milada Horakova, Wikipedia, τσέχικη έκδοση μεταφρασμένη στα αγγλικά. 7. Λήμμα Farrokhroo Parsa, αγγλική έκδοση. 8. Στη Σοβιετική Ένωση οι ύποπτοι που ανέμεναν τη σύλληψή τους είχαν ήδη έτοιμη μία βαλίτσα με εσώρουχα και είδη υγιεινής. Ο Σοστακόβιτς σε περιόδους κρίσης ανέμενε τις νύχτες τη σύλληψή του έτοιμος δίπλα στο ασανσέρ για να μην αναστατωθεί η σύζυγος και τα παιδιά του (βλ. Shostakovich: A Life Remembered, Faber and Faber, 2006, 211). 9. …καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς, Χρόνης Μίσσιος, γράμματα, 2015, σελ. 168 10. Patriot. Memoirs, Knopf, Νέα Υόρκη, Οκτώβριος 2024, και για το ιερό ζήτημα της αυτοθυσίας χάριν των ιδανικών Σταύρο Ζουμπουλάκη, εκτός άλλων: Γιατί γύρισε ο Ναβάλνι, 9.2.2025 Καθημερινή και Λευκό Ρόδο Αμάραντο, 3.6.2019, Καθημερινή.

* Γράφει ο Γιώργος Β. Γκεσούλης, Δικηγόρος Παρ’ Αρείω Πάγω

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr