Ηλίας Γ. Αναγνωστόπουλος: Υπέρ του κράτους δικαίου

To 2025 δεν ήταν ενθαρρυντικό έτος για το κράτος δικαίου. 

Σύμφωνα με τον Rule of Law Index του έγκυρου οργανισμού World Justice Project, το κράτος δικαίου υποχώρησε στις περισσότερες (68%) από τις 143 χώρες που ελέγχθηκαν. Οι τομείς που αξιολογούνται για τη «μέτρηση» του κράτους δικαίου περιλαμβάνουν τον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας, την απουσία διαφθοράς, τη διαφάνεια στην ψήφιση και εφαρμογή των νόμων, την ασφάλεια, τα θεμελιώδη δικαιώματα, καθώς και την αστική και ποινική δικαιοσύνη.       

Μη ενθαρρυντικά είναι και τα ευρήματα του Cato Institute των ΗΠΑ, το οποίο μετρά τον δείκτη ελευθερίας ανά τον κόσμο. Σύμφωνα με τον Human Freedom Index 2025, στην πλειονότητα των 165 χωρών που αξιολογήθηκαν στα προηγούμενα έτη παρατηρείται υποχώρηση στις διάφορες εκφάνσεις της προσωπικής και της οικονομικής ελευθερίας.

Η κατάταξη της Ελλάδας στους αντίστοιχους πίνακες δεν είναι κολακευτική. Στον Πίνακα Rule of Law η χώρα μας βαθμολογείται συνολικώς με 0,6 (με άριστα το 1) και καταλαμβάνει την 48η θέση. Στην ομάδα των 31 χωρών της Ε.Ε. και Β. Αμερικής η Ελλάδα κατατάσσεται 29η (τις δύο τελευταίες θέσεις καταλαμβάνουν η Βουλγαρία και η Ουγγαρία), ενώ μεταξύ των 51 χωρών με υψηλό κατά κεφαλήν εισόδημα κατατάσσεται 43η. Στον Freedom Index εξάλλου η Ελλάδα καταλαμβάνει την 50ή θέση, με χαμηλότερη επίδοση από τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.

Τα ευρήματα των διεθνών φορέων αντανακλούν το παρ’ ημίν έλλειμμα κράτους δικαίου, το οποίο είναι αισθητό και στους τομείς της αντεγκληματικής πολιτικής και της ποινικής δικαιοσύνης. Οι  περισσότερες νομοθετικές πρωτοβουλίες στους τομείς αυτούς έχουν ως βασικό χαρακτηριστικό την «πώληση» αυστηρότητας με σκοπό τη δημιουργία (απατηλού) αισθήματος ασφάλειας, ενώ τα θεμελιώδη δικαιώματα, ιδίως εκείνα των κατηγορουμένων, περικόπτονται εν ονόματι μιας συμβολικής προστασίας των θυμάτων. 

Η επεξεργασία των υποθέσεων, προπαντός εκείνων που περιβάλλονται με δημοσιότητα ή/και προάγονται στην πολιτική ατζέντα, χαρακτηρίζεται από διωκτική υπερβολή και περιττή, συχνά, στέρηση της προσωπικής ελευθερίας, ενώ η σωφρονιστική πολιτική εξαντλείται στην ραγδαία αύξηση του πληθυσμού των φυλακών. Με την έναρξη του νέου έτους, τα σωφρονιστικά καταστήματα φιλοξενούσαν 13.583 κρατουμένους με μόλις 10.763 διαθέσιμες θέσεις (ποσοστό πληρότητας 126%). Σε ορισμένα μάλιστα εξ αυτών η πληρότητα προσεγγίζει ή υπερβαίνει το 200% (Τρίπολη 226%, Κομοτηνή 199%, Αυλώνας 189%). 

Σε σύγκριση με το 2024 (11.459 κρατούμενοι) παρατηρείται αύξηση 18%, ενώ έναντι του 2023 (10.263 κρατούμενοι) καταγράφεται εκρηκτική αύξηση της τάξεως του 30%. Η επακόλουθη σωφρονιστική ασφυξία είναι, κυρίως, αποτέλεσμα της τυφλής τιμωρητικότητας του σφοδρώς -και ματαίως- επικριθέντος Ν. 5090/2024.    

Σε αυτό το δυσοίωνο περιβάλλον οι δικηγόροι που υπηρετούν το ποινικό βήμα καλούνται να ανταποκριθούν στην υψηλή αποστολή τους με ζήλο, δυναμισμό, αυταπάρνηση και αίσθημα ευθύνης. Η Διεθνής Ένωση Δικηγόρων (International Bar Association) στην Legal Agenda του Δεκεμβρίου 2025 προτρέπει τους δικηγόρους ανά την υφήλιο να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο στην υπεράσπιση, στην προαγωγή και στην εκλαΐκευση του κράτους δικαίου ως θεμελίου δικαιοσύνης, προόδου και ευημερίας των κοινωνιών, καθώς και στην υποστήριξη των κανόνων της διεθνούς έννομης τάξης. 

Ας συμπαραταχθούμε!

* Γράφει ο Ηλίας Γ. Αναγνωστόπουλος, Πρόεδρος Ένωσης Ελλήνων Ποινικολόγων

** Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο τεύχος (22) Φεβρουαρίου 2026 του περιοδικού της Ένωσης Ελλήνων Ποινικολόγων «Nova Criminalia»      

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr