Απόφαση-ράπισμα του Στρασβούργου: Η Ελλάδα καταδικάστηκε γιατί αγνόησε αθώωση πολίτη λόγω… μη καθαρογραφής της απόφασης

Μια απόφαση-σταθμό για τα δικαιώματα των πολιτών εξέδωσε χθες (10 Μαρτίου) το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ). Στην υπόθεση Mamais κατά Ελλάδας το Στρασβούργο δικαίωσε πολίτη ο οποίος, αν και αθωώθηκε από τα ποινικά δικαστήρια, παρέμεινε υπόλογος για την καταβολή διοικητικού προστίμου για την ίδια ακριβώς υπόθεση. Η αιτία ήταν ότι η αθωωτική του απόφαση δεν είχε καθαρογραφεί εγκαίρως από τις ελληνικές αρχές!

Τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης

Η υπόθεση ξεκίνησε το 2008 στην Άνδρο, όταν οι αρχές προχώρησαν σε μηνύσεις για παράνομη εξόρυξη πέτρας σε οικόπεδο. Για το περιστατικό αυτό εκκίνησαν σε βάρος του προσφεύγοντος, Νικόλαου Μαμαή, δύο χωριστές διαδικασίες:

1. Διοικητική κύρωση: Η Επιθεώρηση Μεταλλείων επέβαλε πρόστιμο 16.000 ευρώ, κρίνοντας ότι οι εργασίες διενεργήθηκαν χωρίς άδεια και έθεσαν σε κίνδυνο την ασφάλεια εργαζομένων.
2. Ποινική δίωξη: Ο προσφεύγων παραπέμφθηκε να δικαστεί για το ίδιο αδίκημα (παράνομη εξόρυξη αδρανών υλικών) από την ποινική δικαιοσύνη.

Τον Μάρτιο του 2013, το Μονομελές Πλημμελειοδικείο Σύρου εξέτασε την ουσία της υπόθεσης και τον αθώωσε αμετακλήτως, κρίνοντας ότι δεν είχε διαπράξει το αδίκημα για την οποία κατηγορήθηκε.

Το εμπόδιο της «μη καθαρογραφής»

Όταν ο κ. Μαμαής προσέφυγε στα διοικητικά δικαστήρια για να ζητήσει την ακύρωση του προστίμου των 16.000 ευρώ, προσκόμισε την αθωωτική απόφαση του ποινικού δικαστηρίου. Ωστόσο, τα διοικητικά δικαστήρια (Πρωτοδικείο και Εφετείο Αθηνών) αρνήθηκαν να δεχτούν τη δέσμευση από την αθώωση.

Η άρνηση αυτή βασίστηκε στο γεγονός ότι η ποινική απόφαση δεν είχε «καθαρογραφεί» πλήρως (δηλαδή δεν είχε συνταχθεί το αναλυτικό σκεπτικό του δικαστή), επειδή ο δικαστής που εξέδωσε την απόφαση είχε στο μεταξύ μετατεθεί. Τα διοικητικά δικαστήρια υποστήριξαν ότι, χωρίς το σκεπτικό, δεν μπορούσαν να βεβαιωθούν αν ο πολίτης αθωώθηκε για την ουσία της υπόθεσης ή για κάποιον τυπικό λόγο (π.χ. παραγραφή).

Τι είναι η αρχή «Ne Bis In Idem» που παραβιάστηκε;

Το ΕΔΔΑ στην απόφασή του υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα παραβίασε δύο θεμελιώδεις κανόνες:

• Ne Bis In Idem (ου δις επ’ αυτώ): Πρόκειται για το δικαίωμα του πολίτη να μην τιμωρείται ή να μην διώκεται δύο φορές για την ίδια πράξη. Το Στρασβούργο έκρινε ότι εφόσον υπήρξε αμετάκλητη αθώωση από το ποινικό δικαστήριο, η διατήρηση του διοικητικού προστίμου για το ίδιο γεγονός παραβιάζει αυτή την αρχή.
• Τεκμήριο αθωότητας: Κάθε πολίτης που αθωώνεται πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αθώος από όλες τις κρατικές αρχές. Η άρνηση των δικαστηρίων να αναγνωρίσουν την αθώωση επειδή το κράτος καθυστέρησε να καθαρογράψει την απόφαση, αποτελεί προσβολή αυτού του δικαιώματος.

Το Στρασβούργο έκρινε ότι ο πολίτης δεν μπορεί να υποστεί δυσμενείς συνέπειες επειδή το κράτος αδυνατεί να καθαρογράψει μια απόφαση. Σημείωσε μάλιστα ότι από τα πρακτικά της δίκης προέκυπτε σαφώς ότι η αθώωση ήταν ουσιαστική, καθώς στηρίχθηκε σε μάρτυρες και αποδεικτικά στοιχεία.

Υπόθεση Mamais κατά Ελλάδας: Η ανάλυση του Βασίλη Χειρδάρη

Βασίλης Χειρδάρης / EUROKINISSI

Ο δικηγόρος και ειδικός σε θέματα ΕΔΔΑ, Βασίλης Χειρδάρης, επισημαίνει ότι η υπόθεση Mamais δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία καταδίκη, αλλά μια ποιοτική εξειδίκευση της ελληνικής νομολογιακής γραμμής του Στρασβούργου. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, τα βασικά σημεία που αναδεικνύουν τη σημασία της απόφασης είναι τα εξής:

• Η απόφαση αναγκάζει την ελληνική Δικαιοσύνη να εγκαταλείψει τον «στείρο φορμαλισμό» του πλήρους σκεπτικού. Όπως σημειώνει ο κ. Χειρδάρης, το ΕΔΔΑ έκρινε ρητά ότι η μη προσκόμιση του πλήρους κειμένου της αθωωτικής απόφασης δεν ήταν καταλογίσιμη στον πολίτη και, συνακόλουθα, δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εις βάρος του.
• Όταν η έλλειψη αιτιολογίας οφείλεται αποκλειστικά στις αρχές (π.χ. μετάθεση δικαστή, αδυναμία υπογραφής), το κράτος στερείται του δικαιώματος να επικαλείται αυτή την έλλειψη για να αρνηθεί τη δεσμευτικότητα της αθώωσης.
• Παρά την τροποποίηση του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας το 2016 (άρθρο 5 § 2), ο κ. Χειρδάρης παρατηρεί ότι εξακολουθούν να εμφανίζονται περιπτώσεις όπου η πρακτική των διοικητικών δικαστηρίων δεν αποδίδει πλήρη ισχύ στην ποινική αθώωση. Η απόφαση Mamais λειτουργεί ως υπόμνηση ότι η προστασία του πολίτη απαιτεί όχι μόνο νόμους, αλλά και λειτουργικό δικαστικό μηχανισμό.
• Ένα κρίσιμο στοιχείο αφορά την απόρριψη της υλικής αποζημίωσης από το ΕΔΔΑ. Αυτό δεν έγινε επειδή ο πολίτης δεν ζημιώθηκε, αλλά επειδή η απόφαση του δίνει πλέον το «όπλο» να ζητήσει επανάληψη της διαδικασίας στην Ελλάδα. Έτσι, ο κ. Μαμαής μπορεί να επιστρέψει στα εθνικά δικαστήρια και να ζητήσει την ακύρωση του προστίμου και την επιστροφή των χρημάτων του, βασιζόμενος πλέον στην καταδίκη της χώρας από το Στρασβούργο.

«Η Δικαιοσύνη που αθωώνει τον πολίτη στο ακροατήριο, αλλά τον αφήνει έκθετο στη διοίκηση λόγω γραφειοκρατικών ελλειμμάτων, παραβιάζει τον πυρήνα της ΕΣΔΑ. Το μήνυμα προς τα κράτη-μέλη είναι σαφές. Η υποχρέωση σεβασμού της αμετάκλητης αθώωσης δεν μπορεί να υπονομεύεται από δυσλειτουργίες του δικαστικού και κρατικού μηχανισμού», καταλήγει ο κ. Χειρδάρης.

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr