Greenwashing, παρανομία και ψευδείς ισχυρισμοί: 13 δικαστικές νίκες για το κλίμα το 2025

Το 2025 σηματοδοτεί τη 10η επέτειο της Συμφωνίας του Παρισιού. Είναι επίσης μια δεκαετία από μια ακόμη κομβική στιγμή για την κλιματική δικαιοσύνη, όταν ένα κράτος υποχρεώθηκε για πρώτη φορά, με δικαστική απόφαση, να μειώσει ταχύτερα τις εκπομπές άνθρακα για να προστατεύσει τους πολίτες του από την κλιματική αλλαγή. Η υπόθεση Urgenda, η οποία επικυρώθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο της Ολλανδίας το 2019, αποτέλεσε μία από τις πρώτες ενδείξεις ενός κύματος κλιματικών προσφυγών παγκοσμίως, το οποίο –όπως λένε ακτιβιστές– οδήγησε στη δημιουργία μιας νέας νομικής αρχιτεκτονικής για την προστασία του κλίματος.

Τους τελευταίους 12 μήνες υπήρξαν πολλές ακόμη σημαντικές δικαστικές αποφάσεις και απτές αλλαγές στο πεδίο του κλίματος, ως αποτέλεσμα νομικών ενεργειών, όπως κατέγραψε με αναλυτικό ρεπορτάζ ο Guardian.

Παράνομες οι εγκρίσεις των Rosebank και Jackdaw

Η χρονιά ξεκίνησε δυναμικά, όταν το Δικαστήριο της Σκωτίας (Court of Session) έκρινε παράνομη την έγκριση της βρετανικής κυβέρνησης για τα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου Rosebank και Jackdaw στη Βόρεια Θάλασσα, επειδή δεν είχε ληφθεί υπόψη το σύνολο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που προκαλεί η καύση των εξορυσσόμενων ορυκτών καυσίμων.

Η απόφαση βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου του 2024, σε υπόθεση που είχε κινήσει η ακτιβίστρια Sarah Finch. Η ίδια απόφαση οδήγησε και το Ανώτατο Δικαστήριο να ακυρώσει την πολεοδομική άδεια για νέο ανθρακωρυχείο στο Whitehaven της Κάμπρια, μετά την οποία η εταιρεία απέσυρε τα σχέδιά της.

Η κυβέρνηση εξέδωσε τον Ιούνιο νέες κατευθυντήριες οδηγίες για το πώς πρέπει να γίνονται αυτές οι αξιολογήσεις, αν και η απόφαση δεν απαγορεύει αυτομάτως στις ρυθμιστικές αρχές να εγκρίνουν έργα ορυκτών καυσίμων, εφόσον έχουν αναλυθεί πλήρως οι επιπτώσεις τους.

Η Equinor δημοσίευσε τον Οκτώβριο αναθεωρημένη περιβαλλοντική αξιολόγηση για το Rosebank και επίκειται απόφαση για την έγκρισή του. Η κυβέρνηση έχει αφήσει να εννοηθεί ότι ενδέχεται να δώσει ξανά τη συγκατάθεσή της, ενώ η Greenpeace έχει δεσμευτεί για περαιτέρω νομικές ενέργειες σε μια τέτοια περίπτωση.

Ακυρώνονται τα σχέδια για τον μεγαλύτερο λιγνιτικό σταθμό της Βραζιλίας

Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αγωνίζονταν επί χρόνια κατά ενός ανθρακωρυχείου και ενός σταθμού ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα στη νότια πολιτεία Ρίο Γκράντε ντο Σουλ, που σχεδίαζε η εταιρεία άνθρακα Copelmi. Αν υλοποιούνταν, θα ήταν ο μεγαλύτερος λιγνιτικός σταθμός στη Βραζιλία.

Οι οργανώσεις υποστήριξαν ότι ο σταθμός Nova Seival και το ορυχείο Guaíba παραβίαζαν τις κλιματικές υποχρεώσεις της Βραζιλίας και ότι η διαδικασία αδειοδότησης δεν είχε πραγματοποιηθεί σωστά. Το 2022, δικαστήριο ανέστειλε τις άδειες και έθεσε προϋποθέσεις για την αναθεώρηση της διαδικασίας. Τον Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους, η Copelmi απέσυρε επίσημα τα σχέδιά της, δηλώνοντας ότι το έργο είχε καταστεί μη βιώσιμο.

Γερμανικό δικαστήριο ανοίγει τον δρόμο για αξιώσεις αποζημίωσης λόγω κλίματος

Εκ πρώτης όψεως, μοιάζει με αποτυχία το γεγονός ότι γερμανικό δικαστήριο απέρριψε την αγωγή που είχε καταθέσει Περουβιανός αγρότης και οδηγός βουνού κατά της γερμανικής ενεργειακής εταιρείας RWE.

Ο Saúl Luciano Lliuya ζητούσε το 0,47% του συνολικού κόστους κατασκευής αντιπλημμυρικών έργων για την προστασία της κατοικίας του από έναν παγετώνα που λιώνει, ποσοστό που αντιστοιχούσε στη συμβολή της RWE στις παγκόσμιες εκπομπές.

Ωστόσο, η δεκαετής αυτή υπόθεση ήταν εξαρχής ιδιαίτερα φιλόδοξη και στην πραγματικότητα δημιούργησε ένα δυνητικά σημαντικό προηγούμενο σχετικά με την ευθύνη των ρυπαντών για τις εκπομπές άνθρακα.

Έτσι, δεν αποτέλεσε έκπληξη το γεγονός ότι αργότερα μέσα στη χρονιά, ομάδα Πακιστανών αγροτών, των οποίων τα μέσα βιοπορισμού καταστράφηκαν από πλημμύρες πριν από τρία χρόνια, ξεκίνησε νέα νομική διεκδίκηση κατά δύο από τις πιο ρυπογόνες εταιρείες της Γερμανίας.

Η EnergyAustralia συμβιβάζεται σε αγωγή για greenwashing από γονείς

Τον Μάιο, η EnergyAustralia προχώρησε σε συμβιβασμό σε αγωγή για greenwashing που είχαν καταθέσει ομάδα Αυστραλών γονέων.

Η οργάνωση Parents for Climate υποστήριξε ότι η EnergyAustralia παραβίασε τον αυστραλιανό νόμο περί προστασίας καταναλωτή, προωθώντας προϊόντα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, καθώς τα αντισταθμιστικά μέτρα άνθρακα που χρησιμοποιούνταν για την πιστοποίησή τους δεν συνοδεύονταν από ουσιαστικές μειώσεις εκπομπών.

Στο πλαίσιο του συμβιβασμού, η εταιρεία κοινής ωφέλειας αναγνώρισε ότι οι αντισταθμίσεις άνθρακα δεν αποτρέπουν ούτε αναιρούν τη ζημιά που προκαλείται από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και ζήτησε συγγνώμη από τους 400.000 πελάτες που συμμετείχαν στο πρόγραμμα.

Ήταν η πρώτη υπόθεση στη χώρα που στρεφόταν κατά εταιρείας για το ότι προβαλλόταν ως «ανθρακικά ουδέτερη».

Διεθνή δικαστήρια εκδίδουν ιστορικές γνωμοδοτήσεις για το κλίμα

Δύο διεθνή δικαστήρια εξέδωσαν ιστορικές γνωμοδοτήσεις για την κλιματική αλλαγή τον Ιούλιο.

Πρώτο ήταν το Διαμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το οποίο έκρινε ότι υπάρχει ανθρώπινο δικαίωμα σε ένα υγιές κλίμα και ότι τα κράτη έχουν καθήκον να το προστατεύουν. Ακολούθησε το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το οποίο δήλωσε ότι τα κράτη πρέπει να αποτρέπουν τη βλάβη στο κλιματικό σύστημα και ότι η αποτυχία τους να το πράξουν μπορεί να οδηγήσει σε υποχρέωση καταβολής αποζημιώσεων και άλλων μορφών επανόρθωσης.

Τα δύο κείμενα ήδη χρησιμοποιούνται ως αναφορά σε κλιματικές αγωγές σε όλο τον κόσμο. Υπήρξαν επίσης προσπάθειες να αξιοποιηθούν ως μοχλός πίεσης κατά τις κλιματικές συνομιλίες στη Βραζιλία τον προηγούμενο μήνα, αν και αυτό αποδείχθηκε δυσκολότερο από το αναμενόμενο.

Ακύρωση επέκτασης ανθρακωρυχείου στη Νέα Νότια Ουαλία

Η έγκριση για τη μεγαλύτερη επέκταση ανθρακωρυχείου στη Νέα Νότια Ουαλία ακυρώθηκε τον Ιούλιο, επειδή η ανεξάρτητη επιτροπή πολεοδομικού σχεδιασμού της πολιτείας δεν είχε λάβει υπόψη το σύνολο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου του έργου.

Η ομάδα Denman Aberdeen Muswellbrook Scone Healthy Environment Group, σε συνεργασία με το Environmental Defenders Office, είχε καταθέσει την προσφυγή το 2023, υποστηρίζοντας ότι το έργο Mount Pleasant Optimisation της MACH Energy, κοντά στο Muswellbrook, θα επιδείνωνε την κλιματική αλλαγή και θα απειλούσε ένα μοναδικό είδος άποδης σαύρας.

Το Εφετείο έκρινε ότι η επιτροπή δεν έλαβε υπόψη τις εκπομπές «scope 3», δηλαδή αυτές που παράγονται όταν ο άνθρακας εξάγεται και καίγεται στο εξωτερικό.

Η Apple περιορίζει τους ισχυρισμούς περί ανθρακικής ουδετερότητας

Τον Αύγουστο, δικαστήριο της Φρανκφούρτης έκρινε ότι η Apple δεν επιτρέπεται να χαρακτηρίζει το Apple Watch ως «ανθρακικά ουδέτερο».

Συμφώνησε με τη γερμανική ΜΚΟ Deutsche Umwelthilfe ότι η εταιρεία δεν μπορούσε να αποδείξει μακροπρόθεσμη ανθρακική ουδετερότητα, καθώς ο ισχυρισμός βασιζόταν στη χρηματοδότηση φυτειών ευκαλύπτου στην Παραγουάη, οι μισθώσεις των οποίων λήγουν σύντομα.

Η Apple προσπαθεί να απορρίψει παρόμοια υπόθεση greenwashing που εκκρεμεί εναντίον της στις ΗΠΑ.

Λίγους μήνες αργότερα, ειδησεογραφικοί ιστότοποι τεχνολογίας παρατήρησαν ότι η Apple είχε σταματήσει να προωθεί τα νεοκυκλοφορήσαντα ρολόγια της ως ανθρακικά ουδέτερα και σε άλλες χώρες.

Η Χαβάη θα μειώσει τις εκπομπές μεταφορών μετά από αγωγή

Πέρυσι, η Χαβάη συμφώνησε σε συμβιβασμό σε αγωγή που είχαν καταθέσει 13 νέοι, με τη νομική εκπροσώπηση του οργανισμού Our Children’s Trust, οι οποίοι υποστήριζαν ότι το κράτος παραβίαζε τα δικαιώματά τους με υποδομές που συμβάλλουν στην κλιματική αλλαγή.

Ο συμβιβασμός αναγνώρισε τα συνταγματικά δικαιώματα των νέων της Χαβάης σε ένα κλίμα που διατηρεί τη ζωή, και το κράτος δεσμεύτηκε να καταρτίσει οδικό χάρτη για μηδενικές εκπομπές στις οδικές, θαλάσσιες και εσωτερικές αεροπορικές μεταφορές έως το 2045.

Τον Οκτώβριο, ο οδικός χάρτης παραδόθηκε. Το σχέδιο ενεργειακής ασφάλειας και μείωσης αποβλήτων περιλαμβάνει νέους φορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων, επενδύσεις σε δημόσιες και ήπιες μεταφορές, καθώς και δράσεις δέσμευσης άνθρακα μέσω αναδάσωσης με γηγενή είδη. Θα επικαιροποιείται ετησίως.

Οι ακτιβιστές χαρακτήρισαν το σχέδιο «κρίσιμο ορόσημο».

Ακτιβιστές βάζουν τέλος σε λιγνιτικό σταθμό στην Κένυα

Περιβαλλοντικοί ακτιβιστές πέτυχαν τον Οκτώβριο σημαντική νίκη σε κλιματική υπόθεση που αμφισβητούσε την έγκριση λιγνιτικού σταθμού στη Λάμου, στις νότιες ακτές της Κένυας.

Η δικαστική διαμάχη κατά της Amu Power (κοινοπραξία των Centum και Gulf Energy) και της Εθνικής Αρχής Διαχείρισης Περιβάλλοντος της Κένυας ξεκίνησε πριν από μία δεκαετία και το 2019 είχε διαταχθεί η διακοπή των κατασκευών.

Το Δικαστήριο Περιβάλλοντος και Γης επικύρωσε τελικά την ανάκληση της άδειας του σταθμού λόγω ελαττωμάτων στην περιβαλλοντική αξιολόγηση, ιδίως της έλλειψης ουσιαστικής δημόσιας διαβούλευσης. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής δεν είχαν επίσης αξιολογηθεί επαρκώς.

Η TotalEnergies υποχρεώνεται να σταματήσει το greenwashing στη Γαλλία

Αργότερα μέσα στον μήνα, γαλλικό δικαστήριο έκρινε ότι η TotalEnergies είχε προβεί σε ψευδείς ισχυρισμούς σχετικά με τους κλιματικούς της στόχους.

Οι οργανώσεις Les Amis de la Terre France, Greenpeace France και Notre Affaire à Tous, με τη στήριξη της ClientEarth, υποστήριξαν ότι η διαφημιστική καμπάνια «επανεφεύρεσης» της TotalEnergies παραβίαζε την ευρωπαϊκή νομοθεσία προστασίας καταναλωτή, υπονοώντας ότι η εταιρεία μπορεί να επιτύχει καθαρές μηδενικές εκπομπές έως το 2050, ενώ συνεχίζει να παράγει ορυκτά καύσιμα.

Το Δικαστήριο του Παρισιού έκρινε ότι ορισμένοι ισχυρισμοί στον γαλλικό ιστότοπο της εταιρείας ήταν πιθανό να παραπλανήσουν τους καταναλωτές, καθώς δεν υπήρχαν επαρκείς πληροφορίες για το τι ακριβώς σήμαιναν.

Εταιρείες κρέατος συμβιβάζονται σε υποθέσεις greenwashing

Στις αρχές Νοεμβρίου, η πολιτεία της Νέας Υόρκης κατέληξε σε συμβιβασμό ύψους 1,1 εκατ. δολαρίων με το αμερικανικό σκέλος της βραζιλιάνικης εταιρείας κρέατος JBS, για να τερματιστεί αγωγή που υποστήριζε ότι η εταιρεία παραπλανούσε τους καταναλωτές σχετικά με τις προσπάθειές της να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Τα χρήματα θα διατεθούν για την υποστήριξη προγραμμάτων «έξυπνης ως προς το κλίμα» γεωργίας, τα οποία βοηθούν τους αγρότες της Νέας Υόρκης να υιοθετήσουν βέλτιστες πρακτικές μείωσης εκπομπών, αύξησης ανθεκτικότητας και ενίσχυσης της παραγωγικότητας. Η JBS USA συμφώνησε επίσης να μεταρρυθμίσει τις πρακτικές περιβαλλοντικού μάρκετινγκ και να υποβάλλει ετήσιες εκθέσεις στο γραφείο του γενικού εισαγγελέα της Νέας Υόρκης για τρία χρόνια.

Λίγο αργότερα, και η Tyson Foods συμφώνησε να σταματήσει να δηλώνει ότι θα επιτύχει καθαρές μηδενικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έως το 2050 και να προωθεί το βοδινό κρέας ως φιλικό προς το κλίμα, στο πλαίσιο συμβιβασμού σε αγωγή για greenwashing που είχε καταθέσει η Environmental Working Group.

Το Ηνωμένο Βασίλειο δημοσιεύει αυστηρότερο κλιματικό σχέδιο

Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου δημοσίευσε τον Οκτώβριο αναθεωρημένο σχέδιο για τον προϋπολογισμό άνθρακα και την αναπτυξιακή πορεία, αφού το προηγούμενο είχε κριθεί παράνομο από το Ανώτατο Δικαστήριο.

Το νέο έγγραφο επαναβεβαιώνει τη δέσμευση του Ηνωμένου Βασιλείου για απανθρακοποίηση της ηλεκτροπαραγωγής έως το 2030 και για δραστική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2037, με συγκεκριμένα μέτρα για την ενέργεια, τις μεταφορές, τη γεωργία, τις κατοικίες και τη βιομηχανία.

Ακολουθεί επιτυχή αγωγή των Good Law Project, Friends of the Earth και ClientEarth. Μετά την ακύρωση της αρχικής στρατηγικής καθαρών μηδενικών εκπομπών το 2022, οι τρεις οργανώσεις υποστήριξαν ότι η «ισχνή» αναθεωρημένη εκδοχή εξακολουθούσε να είναι ανεπαρκής.

Ωστόσο, οι ακτιβιστές σχεδιάζουν νέο γύρο νομικών ενεργειών κατά της εθνικής κλιματικής στρατηγικής, αυτή τη φορά στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Τρία νορβηγικά κοιτάσματα πετρελαίου κρίνονται παράνομα

Τον Νοέμβριο, δικαστήριο της Νορβηγίας έκρινε παράνομες τις άδειες για τρία κοιτάσματα πετρελαίου στη Βόρεια Θάλασσα, καθώς είχαν εγκριθεί χωρίς να ληφθούν υπόψη οι πλήρεις επιπτώσεις στην κλιματική αλλαγή.

Το Εφετείο Borgarting δικαίωσε την προσφυγή των Greenpeace Nordic και Natur og Ungdom κατά της άδειας για τα κοιτάσματα Breidablikk της Equinor και Yggdrasil και Tyrving της Aker BP.

Η απόφαση ακολούθησε στενά την απόρριψη, από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, αγωγής των ίδιων προσφευγόντων κατά της Νορβηγίας, η οποία ωστόσο έθεσε σημαντικά πρότυπα για το πώς τα κράτη πρέπει να διενεργούν περιβαλλοντικές αξιολογήσεις έργων ορυκτών καυσίμων.

Παρά ταύτα, το Εφετείο Borgarting δεν έφτασε στο σημείο να διατάξει τη διακοπή της παραγωγής πετρελαίου στα κοιτάσματα, δίνοντας στη νορβηγική κυβέρνηση προθεσμία έξι μηνών για να τακτοποιήσει τις άδειες.

Πηγή: THE GUARDIAN | Μετάφραση: www.dikastiko.gr

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr