Νόμος 5275/2026: «Κρυφή» αποσυμφόρηση φυλακών με άμεση απόλυση και απέλαση αλλοδαπών – Αναλύει ο Κώστας Κοσμάτος

Ο νέος νόμος 5275/2026 εισάγει μια έκτακτη ρύθμιση για την αποσυμφόρηση των σωφρονιστικών καταστημάτων, η οποία προβλέπει την απόλυση αλλοδαπών καταδίκων με μοναδικό όρο την εκτέλεση απόφασης επιστροφής και την καταχώρισή τους στον κατάλογο ανεπιθύμητων.

Η διάταξη αφορά όσους εκτίουν ποινές φυλάκισης έως δέκα έτη και, σύμφωνα με την ανάλυση του Αν. Καθηγητή Νομικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, Κώστα Κοσμάτου, διαφοροποιείται ριζικά από όλες τις αντίστοιχες ρυθμίσεις του παρελθόντος.

Όπως εξηγεί ο καθηγητής, είναι η πρώτη φορά που μια τέτοια διάταξη δεν απαιτεί την έκτιση κανενός ελάχιστου μέρους της ποινής, επιτρέποντας σε κρατούμενους να αποφυλακίζονται ακόμη και μία ημέρα μετά την είσοδό τους στη φυλακή, εφόσον πληρούν το κριτήριο της εθνικότητας.

Ο κ. Κοσμάτος υπογραμμίζει τον κρίσιμο νομικό κίνδυνο αυτής της επιλογής, σημειώνοντας ότι με τη θέση σε ισχύ της ρύθμισης, οι δικαστικές αποφάσεις που επέβαλλαν ποινή φυλάκισης σε αλλοδαπούς ουσιαστικά «ακυρώνονται δια νόμου». Στην ανάλυσή του τονίζει χαρακτηριστικά πως η μη εκτέλεση καταδικαστικών αποφάσεων ακόμα και για πολυετείς ποινές και η συνεπακόλουθη απόλυση του καταδίκου, ομοιάζει με μια περίπτωση «νομοθετικής αμνηστίας».

Η πρακτική αυτή, κατά την κρίση του καθηγητή, βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με το άρθρο 47 παρ. 4 του Συντάγματος, καθώς επεμβαίνει στην εκτελεστική δύναμη της δικαιοσύνης για μη πολιτικά εγκλήματα μέσω μιας οριζόντιας νομοθετικής παρέμβασης.

Η ανάγκη γι’ αυτή την «κρυφή αποσυμφόρηση» πηγάζει, σύμφωνα με τον καθηγητή, από την οριακή κατάσταση υπερπληθυσμού των φυλακών, οι οποίες στις αρχές του 2026 αριθμούσαν 13.583 κρατούμενους σε μόλις 10.763 θέσεις. Ο κ. Κοσμάτος επισημαίνει την έντονη πολιτική αντίφαση: ενώ η Πολιτεία τα τελευταία έτη επένδυσε σε μια ρητορική και νομοθεσία διαρκούς αυστηροποίησης, τώρα αναγκάζεται να καταφύγει σε ακαριαίες απολύσεις για να αποφύγει διεθνείς κυρώσεις από το Συμβούλιο της Ευρώπης.

Καταλήγει, δε, στο συμπέρασμα ότι η τρέχουσα κρίση επιβεβαιώνει πως ο ποινικός λαϊκισμός που καλλιεργήθηκε τα προηγούμενα χρόνια, λειτουργεί πλέον ως «μπούμεραγκ» για το ίδιο το σωφρονιστικό σύστημα.

Απέλαση καταδικασθέντων αλλοδαπών: Αναλυτικά το άρθρο του Κ. Κοσμάτου στο dikastiko.gr

Κώστας Κοσμάτος

Κρυφές αποσυμφορήσεις: όταν ο ποινικός λαϊκισμός μπορεί να γυρίζει μπούμεραγκ

Α. Είναι γνωστό ότι η υπερπλήρωση των σωφρονιστικών καταστημάτων μπορεί να αντιμετωπιστεί με τρεις βασικούς τρόπους (αν εξαιρέσουμε την κατασκευή νέων φυλακών, η οποία έχει ιδιαίτερα μεγάλο χρόνο υλοποίησης και σημαντικό οικονομικό κόστος):

α) με την μεταρρύθμιση της ποινικής νομοθεσίας προς το επιεικέστερο, ιδίως ως προς τα πλαίσια των στερητικών της ελευθερίας ποινών, 

β) με την ενίσχυση των μη φυλακτικών κυρώσεων και των εναλλακτικών των στερητικών της ελευθερίας μέτρων, 

γ) με τη θέσπιση «αποσυμφορητικών» νόμων περιορισμένης χρονικής ισχύος, με πρόβλεψη ειδικής υφ’ όρον απόλυσης. 

Όπως είναι εμφανές, οι δύο πρώτοι τρόποι απαιτούν μακρόχρονη μελέτη και επεξεργασία και σαφή βούληση για χάραξη ορθολογικής αντεγκληματικής πολιτικής, ενώ φέρουν μακροπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα αποτελέσματα. Αντίθετα, η επιλογή της «αποσυμφόρησης» των φυλακών μπορεί να γίνει «με ένα νόμο και ένα άρθρο» που εφαρμόζεται για ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα, που παρέχει άμεσα αποτελέσματα. 

Η νομοθεσία της «αποσυμφόρησης» αποτελεί μια διαχρονική συνήθη λύση στη χώρα μας, όταν το πρόβλημα του υπερπληθυσμού των κρατουμένων μεγεθύνεται. Έτσι, από το 1994, επαναλαμβάνεται ένας «προσωρινής διάρκειας» νόμος που οδηγεί σε «πρόωρες απολύσεις», μέχρι το πρόβλημα να επανέλθει: Ν 2207/1994, Ν 2408/1996, Ν 2721/1999, Ν 3346/2005, Ν 3727/2008, Ν 3904/2010, Ν 4043/2012, Ν 4274/2014, Ν 4322/2015, Ν 4411/2016, Ν 4489/2017, Ν 4571/2018.

Β. Εντελώς πρόσφατα, με το άρθρο 59 Ν 5275/2026 (ΦΕΚ Α’ 17/6-2-2026) προβλέφθηκε «αποσυμφορητική» διάταξη που περιλαμβάνει ειδική υφ’ όρον απόλυση αλλοδαπών κρατουμένων που εκτίουν ποινή φυλάκισης. Συγκεκριμένα, στην παρ. 1 του άρθρου 59  προβλέπεται ότι «Αλλοδαποί κρατούμενοι, οι οποίοι, κατά τη δημοσίευση του παρόντος, εκτίουν ποινή φυλάκισης σε Σωφρονιστικό Κατάστημα, απολύονται υπό τον όρο της ανάκλησης, με διάταξη του εισαγγελέα πλημμελειοδικών του τόπου έκτισης της ποινής τους, υπό τον όρο της απομάκρυνσής τους από την ελληνική επικράτεια, σε εκτέλεση απόφασης επιστροφής και καταχώρισής τους στον κατάλογο των ανεπιθύμητων αλλοδαπών, σύμφωνα με τα άρθρα 7, 9 και 12 του ν. 5226/2025 (Α΄ 154) και τα άρθρα 76 και 82 του ν. 3386/2005 (Α΄ 212)».

Οι προϋποθέσεις εφαρμογής της παραπάνω διάταξης είναι οι εξής:

-να πρόκειται για αλλοδαπούς κρατούμενους, ανεξαρτήτως εθνικότητας ή νομιμότητας της παραμονής τους στη χώρα, καθώς και του χρόνου παραμονής τους στο σωφρονιστικό κατάστημα,

-να είναι κατάδικοι κατά τη δημοσίευση του νόμου (6/2/2026), 

-να εκτίουν ποινή φυλάκισης έως και δέκα έτη (αν πρόκειται για συνολική ποινή).

Γ. Η αύξηση των κρατουμένων την τελευταία διετία, ιδίως εξαιτίας της άκριτης αυστηροποίησης της ποινικής νομοθεσίας, επιχειρείται να επιλυθεί (προσωρινά) με μία ακαριαία μείωση των αλλοδαπών που κρατούνται με ποινή φυλάκισης. Όπως προκύπτει από τον παρακάτω πίνακα, η  εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 59 Ν 5275/2026 που αφορά αλλοδαπούς κρατουμένους μπορεί να έχει άμεσο αποτέλεσμα ελάφρυνσης των ελληνικών φυλακών, αντίστοιχο με τις «αποσυμφορητικές» ρυθμίσεις του παρελθόντος.     

Δ. Πέραν των γενικών ζητημάτων που εγείρει μια «έκτακτη» ποινική νομοθεσία, η παραπάνω πρόβλεψη του άρθρου 59 Ν 5275/2026 παρουσιάζει δύο δομικά -διαδοχικά- υψηλού συμβολισμού προβλήματα: 

α) Η εν λόγω ρύθμιση είναι η μοναδική από τις αντίστοιχες «αποσυμφορητικές» διατάξεις που έχουν θεσπιστεί διαχρονικά, η οποία αφενός αναφέρεται σε μία συγκεκριμένη μερίδα κρατουμένων με βάση την εθνικότητά τους και αφετέρου δεν απαιτεί ελάχιστο χρόνο πραγματικής έκτισης της ποινής για να διαταχθεί η απόλυση του κρατουμένου. Υπενθυμίζεται ότι όλες οι προηγούμενες διατάξεις, οι οποίες σε γενικές γραμμές είχαν οριζόντια εφαρμογή, μπορεί να μείωναν, αλλά δεν «μηδένιζαν» τον ελάχιστο χρόνο από τον προβλεπόμενο στο άρθρο 105 Β ΠΚ, καθώς απαιτούσαν για την εφαρμογή τους ελάχιστο, αλλά συγκεκριμένο χρόνο πραγματικής ή πλασματικής έκτισης. Έτσι, με την ισχύουσα (νέα) νομοθεσία, οι αλλοδαποί που κρατούνται και μόνο στις 5/2/2026 σε συνολική ποινή φυλάκισης ακόμα και δέκα (10) ετών απολύονται μετά από μία ημέρα (στις 6/2/2026), όταν και τίθεται σε ισχύ ο Ν 5275/2026. 

β) Με την θέση σε ισχύ του άρθρου 59 Ν 5275/2026 και την (υποχρεωτική) έκδοση της Διάταξης του Εισαγγελέα για την απόλυση, οι δικαστικές αποφάσεις που εκδόθηκαν με κατηγορουμένους αλλοδαπούς και επέβαλλαν ποινή φυλάκισης με έκτιση σε σωφρονιστικό κατάστημα ουσιαστικά «ακυρώνονται δια νόμου». Ιδίως, στο παράδειγμα που αναφέρθηκε παραπάνω, η μη εκτέλεση της καταδικαστικής απόφασης που διέταξε την έκτιση ποινής φυλάκισης δέκα (10) ετών σε σωφρονιστικό κατάστημα και η απόλυση του καταδίκου ομοιάζει σε μια περίπτωση «νομοθετικής αμνηστίας», η οποία βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με τη διάταξη του άρθρου 47 παρ. 4 του Συντάγματος.

Ε. Η παραπάνω ρύθμιση μαρτυρά την αγωνία των αρμόδιων Υπουργείων να δώσουν άμεση λύση και να μειώσουν «σήμερα» τον σωφρονιστικό πληθυσμό. Η άμεση μείωση των 13.587 κρατουμένων στα (συνολικής χωρητικότητας 10.763 θέσεων) ελληνικά σωφρονιστικά καταστήματα είναι πιεστική, ιδίως μετά τις τελευταίες Εκθέσεις της Επιτροπής Πρόληψης των Βασανιστηρίων του Συμβουλίου της Ευρώπης (CPT) και του κινδύνου της Δημόσιας Δήλωσης κατά της χώρας μας για τις συνθήκες κράτησης.

Η παρούσα «αποσυμφόρηση» με το Ν 5275/2026 δεν εντάσσεται σε έναν ορθολογικό σχεδιασμό αντεγκληματικής πολιτικής, αλλά επιδιώκει να αντιμετωπίσει «σε μία ημέρα» τον καλπάζοντα υπερπληθυσμό των φυλακών. Για το λόγο αυτό η «πρόωρη απόλυση» αφορά μόνο τους αλλοδαπούς που κρατούνται με ποινές φυλάκισης (χωρίς αντίστοιχη ρύθμιση για τους έλληνες που κρατούνται με αντίστοιχες φυλάκισης), ακόμα και αν το κόστος είναι η «ακύρωση» των δικαστικών αποφάσεων και η χορήγηση «νομοθετικής αμνηστίας» σε μη πολιτικά εγκλήματα.

Παράλληλα, η εν λόγω επιλογή του νομοθέτη είναι αντιφατική σε σχέση με το σύνολο της ποινικής νομοθεσίας που θεσπίζεται τα τελευταία έτη στη χώρα μας, η οποία κυριαρχείται από τάσεις αυστηροποίησης σε όλα τα επίπεδα. Ως χαρακτηριστικό της σύγχυσης του νομοθέτη του Ν 5275/2026 μπορεί να αναφερθεί ότι με το άρθρο 16 του Ν 5275/2026 τροποποιήθηκε επί το αυστηρότερο η διάταξη του άρθρου 25 του Ν 5038/2023 («Κώδικας Μετανάστευσης»), ενώ παράλληλα θεσπίζεται η «αποσυμφορητική» διάταξη του άρθρου 59 για την άμεση απόλυση αλλοδαπών κρατουμένων με ποινές  φυλάκισης, οι οποίοι κρατούνται (στην πλειοψηφία τους) για τέλεση του εγκλήματος του άρθρου 25 του Ν 5038/2023.

Η ελληνική Πολιτεία από το 2019 έχει επιλέξει να «χρεώνει» την φερόμενη αύξηση της εγκληματικότητα στον «αποσυμφορητικό νόμο Παρασκευόπουλου» και στην πρόωρη αποφυλάκιση κρατουμένων με το Ν 4322/2015, παραγνωρίζοντας τους προηγούμενους αντίστοιχους νόμους. Με δόγμα την αυστηρή νομοθέτηση δεν υπέκυψε στη νομοθέτηση αποσυμφορητικών διατάξεων, ακόμα και κατά το χρονικό διάστημα της πανδημίας, όπως έγινε σε πολλές χώρες της Ευρώπης. Ωστόσο, η αυστηρή πολιτική που επέλεξε και ο ποινικός λαϊκισμός που καλλιέργησε, οδήγησε  στον υπερκορεσμό των ελληνικών φυλακών. Η επιλογή της θέσπισης της διάταξης του άρθρου 59 Ν 5275/2026, η οποία αποτελεί «κρυφή αποσυμφόρηση», επιβεβαιώνει ότι ο ποινικός λαϊκισμός κάποιες φορές μπορεί να γυρίζει μπούμεραγκ…

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr