Οι “Ποινικολόγιοι” για τεκμήριο αθωότητας: Απαιτείται τροποποίηση –  Υποκρύπτει “επικίνδυνη υποκειμενικότητα” που φτάνει σε αυθαίρετη κρίση

Αιχμές για την απόδειξη του τεκμηρίου αθωότητας αφήνει προς τα ελληνικά Δικαστήρια ο Επιστημονικός Σύνδεσμος Δικηγόρων «Οι Ποινικολόγιοι», τονίζοντας πως, παρά τις σχετικές καταδικαστικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), εξακολουθούν να υπάρχουν αυθαίρετες κρίσεις.

Σε μία ιδιαίτερα καταγγελτική ανακοίνωσή του ο Σύνδεσμος επισημαίνει πως σε ό,τι αφορά το βάρος της ηθικής απόδειξης, «το Στρασβούργο κηρύσσει ‘ένοχη’ την ελληνική Δικαιοσύνη».

Ειδικότερα, κάνει λόγο για έναν νομικό προβληματισμό όπου ζητούμενο είναι πόσο απέχει η φωνή της συνείδησης από την αυθαίρετη κρίση; «Με την αρχή της Ηθικής Απόδειξης, ο δικαστής, δεν δεσμεύεται από νομικούς κανόνες, αλλά αποφασίζει υποκειμενικά και κυρίαρχα. Εδώ λοιπόν, ο κατηγορούμενος φέρει το βάρος της απόδειξης, προϋπόθεση δηλαδή για να τύχει του τεκμηρίου της αθωότητος» τονίζουν οι «Ποινικολόγιοι».

Παραπέμποντας δε σε σχετικές αποφάσεις του ΕΔΔΑ, που επιδίκασαν αποζημίωση σε βάρος της Ελλάδος για αυθαίρετες κρίσεις, σημειώνεται πως «το τεκμήριο αθωότητος λοιπόν αποτελεί θεμελιώδη και μεγαλειώδη δικονομική αρχή. Το κράτος δικαίου και η δίκαιη δίκη δεν είναι μόνο θεωρία, δεν είναι ευχή, είναι η πεμπτουσία της Δικαιοσύνης και σημαία του νομικού μας πολιτισμού. Η αρχή του τεκμηρίου της αθωότητος δεν αλλοιώνεται ούτε με την έκδοση μιας οριστικής, ή και τελεσίδικης καταδικαστικής απόφασης, ακόμη και αμετάκλητης, καθ’ όσον απαιτείται επαρκής αιτιολογία που να είναι συνταγματικά και δικονομικά κατοχυρωμένη».

Η πρόταση των «Ποινικολόγιων»: Εκ θεμελίων τροποποίηση της Ηθικής Απόδειξης

Στην ανακοίνωσή του ο Επιστημονικός Σύνδεσμος Δικηγόρων, την οποία έχει επιμεληθεί  ο Γεώργιος Κανιάρης και υπογράφουν ο Πρόεδρος Ιωάννης Γλύκας, ο Γενικός Γραμματέας Κωνσταντίνος Γώγος και ο υπεύθυνος Επικοινωνίας, Κωνσταντίνος Ντάλτας, δίνει έμφαση στο γεγονός πως «όταν έχουμε λοιπόν μια αυθαίρετη κρίση, πλήττεται το κύρος των λειτουργών και συλλειτουργών της δικαιοσύνης, πλήττεται η ίδια η Δημοκρατία».

Για το λόγο αυτό υπογραμμίζει ότι «επιβάλλεται μια εκ θεμελίων τροποποίηση του κειμένου που αφορά την Ηθική Απόδειξη καθ΄ όσον υποκρύπτεται μια «επικίνδυνη υποκειμενικότητα» που πολλές φορές φθάνει στην αυθαίρετη κρίση. Προσβλέπουμε λοιπόν ιδιαίτερα στις Συνταγματικές και Ευρωπαϊκές ποινικοδικονομικές εγγυήσεις».

Με την πρότασή του ο Σύνδεσμος «καλεί σε συστηματική εναρμόνιση της δικαστικής πρακτικής με τη νομολογία του Στρασβούργου και σε ενίσχυση της αιτιολογίας των ποινικών αποφάσεων, προς αποτροπή φαινομένων αυθαιρεσίας και προς εμπέδωση της εμπιστοσύνης των πολιτών στο κράτος δικαίου».

“Ποινικολόγιοι” για τεκμήριο αθωότητας: Αναλυτικά η ανακοίνωση

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στηλιτεύει τις αυθαίρετες κρίσεις όλων των βαθμίδων της Δικαιοσύνης, αφού πολλές φορές διαπιστώνει ομόφωνα παραβιάσεις των άρθρων 6 § 1 και 2 (δίκαιη δίκη – τεκμήριο αθωότητος) της ΕΣΔΑ και επιδικάζει υπέρ ελλήνων πολιτών χρηματικά ποσά για ηθική βλάβη, έξοδα και δαπάνες των διαδικασιών που φυσικά το ελληνικό δημόσιο οφείλει να καταβάλλει στους προσφεύγοντες.

Κάνοντας μια αναδρομή, τίθεται ένας νομικός προβληματισμός: πόσο απέχει η φωνή της συνείδησης από την αυθαίρετη κρίση; Με την αρχή της Ηθικής Απόδειξης, ο δικαστής, δεν δεσμεύεται από νομικούς κανόνες, αλλά αποφασίζει υποκειμενικά και κυρίαρχα. Εδώ λοιπόν, ο κατηγορούμενος φέρει το βάρος της απόδειξης, προϋπόθεση δηλαδή για να τύχει του τεκμηρίου της αθωότητος. Πάντα και διαχρονικά, αυτό το τεκμήριο δοκιμάζεται με απούσες τις δικονομικές εγγυήσεις υπέρ του υπόπτου και κατηγορουμένου. Τον Caesare Beccaria στο σημαντικό του έργο «Dei deliti e delle pene» του 1764 περί αδικημάτων και ποινών, τον μεταφράζει ο Αδαμάντιος Κοραής το 1823, «κανείς δεν πρέπει να ονομάζεται ένοχος πριν τις αποφάσεις του Κριτού…επειδή αθώος, λογίζεται κατά τους νόμους, ούτινος δεν απεδείχθησαν ακόμη τα αδικήματα».

Το τεκμήριο αθωότητος λοιπόν αποτελεί θεμελιώδη και μεγαλειώδη δικονομική αρχή. Το κράτος δικαίου και η δίκαιη δίκη δεν είναι μόνο θεωρία, δεν είναι ευχή, είναι η πεμπτουσία της Δικαιοσύνης και σημαία του νομικού μας πολιτισμού. Η αρχή του τεκμηρίου της αθωότητος δεν αλλοιώνεται ούτε με την έκδοση μιας οριστικής, ή και τελεσίδικης καταδικαστικής απόφασης, ακόμη και αμετάκλητης, καθ’ όσον απαιτείται επαρκής αιτιολογία που να είναι συνταγματικά και δικονομικά κατοχυρωμένη.

Το ΕΔΔΑ δέχεται προσφυγές και δικαιώνει Ευρωπαίους πολίτες για την παραβίαση των δικαιωμάτων τους με ακραίες και αναιτιολόγητες καταδίκες που έχουν αρνητική επίπτωση στην κοινωνική εικόνα του πολίτη ή στην επιστημονική, επαγγελματική δραστηριότητα και φήμη.

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται σε μια παλαιότερη απόφαση (Mosinian κατά Ελλάδος, 2013) με την οποία το ΕΔΔΑ επέβαλε στο εναγόμενο κράτος (Ελλάδα) να καταβάλλει στον προσφεύγοντα για ηθική βλάβη το ποσό των 10.000 ευρώ συν τους φόρους, καθ’ όσον το ελληνικό Δικαστήριο (Πενταμελές Εφετείο Κακουργημάτων Θεσσαλονίκης) με αναιτιολόγητη και αυθαίρετη κρίση, απέρριψε αίτηση αποζημίωσης του αθωωθέντος, βάσει του άρθρου 535 παρ.1 του ΚΠοινΔ. Στην υπόθεση αυτή, ένας Γεωργιανός υπήκοος, γεννημένος στη Θεσσαλονίκη, προσέφυγε στο Δικαστήριο επικαλούμενος ειδικότερα την παραβίαση του άρθρου 6 παρ 2 της Σύμβασης. Ο προσφεύγων, συνελήφθη ως ύποπτος διακίνησης ναρκωτικών και τέθηκε σε προσωρινή κράτηση. Το Συμβούλιο Εφετών Θεσσαλονίκης παρέτεινε την κράτησή του μέχρι τη δίκη. Το Νοέμβριο του 2006, το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Θεσσαλονίκης, τον καταδίκασε σε 6 έτη κάθειρξης, ενώ η έφεσή του κατά της απόφασης, δεν είχε αναστέλλουσα δύναμη. Το Νοέμβριο του 2008, το Πενταμελές Εφετείο Κακουργημάτων Θεσσαλονίκης τον απάλλαξε «καθότι δεν είχε οποιαδήποτε σχέση με τον τόπο που ανεκαλύφθησαν τα ναρκωτικά». Ο αθωωθείς κατέθεσε ενώπιον του ίδιου Δικαστηρίου αίτηση αποζημίωσης για την παράνομη κράτησή του βάσει του άρθρου 533 παρ 1 του ΚποινΔ, η οποία απορρίφθηκε από το ελληνικό Δικαστήριο. Ακολούθως, ο γεωργιανός προσέφυγε στο ΕΔΔΑ, το οποίο και κήρυξε ομόφωνα την προσφυγή του παραδεκτή και επέβαλε στο εναγόμενο κράτος το προαναφερθέν χρηματικό ποσό.

Στην περίπτωση αυτή είναι καταφανέστατο ότι το Ελληνικό Δικαστήριο απέρριψε χωρίς να αιτιολογήσει την απόφασή του περί μη καταβολής αποζημίωσης. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο όμως δικαίωσε τον προσφεύγοντα.

Σε μια πρόσφατη απόφαση (Καρακασίδης κατά Ελλάδος, 2025), όπου Έλληνας πολίτης, μετά από μια πολυετή ποινική περιπέτεια, και αφού κατεδικάσθη σε όλες τις βαθμίδες της ελληνικής δικαιοσύνης επί πλημμελήματος (αποδοχή προϊόντων εγκλήματος), έφθασε ως προσφεύγων στο Στρασβούργο, το Δικαστήριο του οποίου απεφάνθη ότι το τεκμήριο αθωότητος αποτελεί πάγια και θεμελιώδη αρχή της δίκαιης δίκης και ότι, το βάρος της απόδειξης φέρει η ίδια η κατηγορούσα αρχή και όχι ο κατηγορούμενος. Το Δικαστήριο έκρινε ομόφωνα ότι παραβιάστηκε το άρθρο 6§ 1 και 2  και επιδίκασε αποζημίωση 6.000 ευρώ συν έξοδα και δαπάνες της διαδικασίας, ποσό που καλείται να καταβάλλει το ελληνικό δημόσιο.

Όταν έχουμε λοιπόν μια αυθαίρετη κρίση, πλήττεται το κύρος των λειτουργών και συλλειτουργών της δικαιοσύνης, πλήττεται η ίδια η Δημοκρατία. Επιβάλλεται μια εκ θεμελίων τροποποίηση του κειμένου που αφορά την Ηθική Απόδειξη καθ΄ όσον υποκρύπτεται μια «επικίνδυνη υποκειμενικότητα» που πολλές φορές φθάνει στην αυθαίρετη κρίση. Προσβλέπουμε λοιπόν ιδιαίτερα στις Συνταγματικές και Ευρωπαϊκές ποινικοδικονομικές εγγυήσεις. 

Ο Επιστημονικός Σύνδεσμος Δικηγόρων «ΠΟΙΝΙΚΟΛΟΓΙΟΙ» καλεί σε συστηματική εναρμόνιση της δικαστικής πρακτικής με τη νομολογία του Στρασβούργου και σε ενίσχυση της αιτιολογίας των ποινικών αποφάσεων, προς αποτροπή φαινομένων αυθαιρεσίας και προς εμπέδωση της εμπιστοσύνης των πολιτών στο κράτος δικαίου. 

Επιμέλεια: Γεώργιος Κανιάρης

ΓΙΑ ΤΟ ΔΣ

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ  ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΛΥΚΑΣ                         

Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ  ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΓΩΓΟΣ

Ο ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ  ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΤΑΛΤΑΣ

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr