«Ράπισμα» από το ΕΔΔΑ: Υποχρεωτική η προφορική ακρόαση στις ακούσιες ψυχιατρικές νοσηλείες – Το σχόλιο του Β. Χειρδάρη

Μια απόφαση-σταθμό για τα δικαιώματα των ψυχικά νοσούντων και την προστασία της προσωπικής ελευθερίας εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) στις 9 Δεκεμβρίου 2025. Στην υπόθεση H.H. κατά Φινλανδίας, το Στρασβούργο ξεκαθαρίζει ότι ο δικαστικός έλεγχος του εγκλεισμού σε ψυχιατρικές δομές δεν μπορεί να είναι μια τυπική «γραφειοκρατική» διαδικασία, αλλά απαιτεί την αυτοπρόσωπη παρουσία και ακρόαση του ασθενούς.

Η προσφεύγουσα, μια γυναίκα με ιστορικό περισσότερων από 20 εισαγωγών σε ψυχιατρικές μονάδες, βρέθηκε σε έναν «φαύλο κύκλο» ακούσιων νοσηλειών και αναγκαστικών φαρμακευτικών αγωγών. Όταν ζήτησε να ακουστεί από το Διοικητικό Δικαστήριο του Τούρκου της Φινλανδίας, το αίτημά της απορρίφθηκε με το αιτιολογικό ότι τα έγγραφα ήταν επαρκή και ότι είχε… ξανακουστεί από δικαστήριο δύο χρόνια νωρίτερα για άλλη υπόθεση.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο δεν πείστηκε από τα επιχειρήματα των φινλανδικών αρχών. Σύμφωνα με τον γνωστό νομικό και ειδικό σε θέματα ΕΔΔΑ, Βασίλη Χειρδάρη, η απόφαση αυτή αποτελεί κρίσιμη συμβολή στη νομολογία του άρθρου 5 § 4 της ΕΣΔΑ (δικαίωμα στην προσωπική ελευθερία).

Το Δικαστήριο, όπως αναφέρει ο κ. Χειρδάρης αντιμετωπίζει την προφορική ακρόαση όχι ως διαδικαστικό προαιρετικό στάδιο, αλλά ως μέσο:

α) επικαιροποίησης της αξιολόγησης της ψυχικής κατάστασης,

β) ενίσχυσης της αυτονομίας και της φωνής του κρατουμένου,

γ) άρσης της ασυμμετρίας πληροφόρησης μεταξύ ιατρικών αρχών και προσώπου, και

δ) αποφυγής αυθαιρεσίας στις αποφάσεις μακράς ή επαναλαμβανόμενης νοσηλείας.

Βασίλης Χειρδάρης / dikastiko.gr

Β. Χειρδάρης: «Στοιχείο δίκαιης και ανθρωποκεντρικής δικαιοσύνης»

Όπως σημειώνεται η απόφαση H.H. κατά Φινλανδίας σηματοδοτεί τη μετάβαση από τη «στεγνή» τυπική νομιμότητα σε μια ουσιαστική, ανθρωποκεντρική προστασία.

Η προφορική ακρόαση δεν είναι ένα προαιρετικό δικονομικό στάδιο, αλλά το εργαλείο που δίνει «φωνή» στον κρατούμενο, ενισχύει την αυτονομία του και εξισορροπεί την τεράστια ασυμμετρία ισχύος μεταξύ του κράτους (ιατρικών αρχών) και του πολίτη.

«Η απόφαση H.H. συνιστά ορόσημο για τα εθνικά δικαστήρια και τη νομοθετική εξουσία, υπενθυμίζοντας ότι η προσωπική παρουσία και συμμετοχή του προσώπου (δικαίωμα ακρόασης)  αποτελούν αναγκαία και απαραίτητα στοιχεία ενός συστήματος δίκαιης και ανθρωποκεντρικής δικαιοσύνης» τονίζει ο κ. Χειρδάρης.

Παράλληλα, υπογραμμίζει πως «η απόφαση έχει πρακτική σημασία διότι καθιστά σαφές στα εθνικά δικαστήρια ότι η ύπαρξη προηγούμενης προφορικής ακρόασης δεν απαλλάσσει αυτομάτως από την υποχρέωση διεξαγωγής νέας, ιδίως όταν μεσολαβεί σημαντικό χρονικό διάστημα ή όταν πρόκειται για διαφορετική υπόθεση».

Και προσθέτει: «Η νομολογία του ΕΔΔΑ καταδεικνύει ότι η πραγματική προστασία του άρθρου 5 § 4 δεν έγκειται στην ποσότητα των εγγράφων του φακέλου, αλλά στη δυνατότητα του ενδιαφερομένου να ακουστεί».

Η απόφαση αυτή ευθυγραμμίζεται με τη σύγχρονη τάση των διεθνών δικαστηρίων (όπως το Διαμερικανικό Δικαστήριο και ο ΟΗΕ) που αντιμετωπίζουν την ακούσια νοσηλεία ως μέτρο έσχατης ανάγκης.

Ήδη στη Φινλανδία, οι νομολογιακές πιέσεις οδήγησαν σε ιστορική μεταρρύθμιση τον Απρίλιο του 2024, επιτρέποντας πλέον τη δικαστική προσβολή ακόμη και των αποφάσεων για αναγκαστική φαρμακευτική αγωγή.

Πηγή: echrcaselaw.com

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr