Στο «μικροσκόπιο» του Αρείου Πάγου η τύχη 300.000 δανειοληπτών: Η ώρα της κρίσης για τους τόκους του Νόμου Κατσέλη 

Σε ένα από τα κρισιμότερα νομικά και κοινωνικά ορόσημα των τελευταίων ετών εξελίσσεται η σημερινή ημέρα καθώς η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου συνέρχεται σε διάσκεψη για να λάβει την τελική απόφαση σχετικά με τον τρόπο εκτοκισμού των δόσεων στις δικαστικές ρυθμίσεις του νόμου «Κατσέλη» (3869/2010).

Η κρίση του Ανώτατου Δικαστηρίου αφορά άμεσα τη βιωσιμότητα περισσότερων από 300.000 δανειοληπτών, των οποίων η οικονομική καθημερινότητα εξαρτάται από το αν η δικαστική τους ρύθμιση θα παραμείνει λειτουργική ή αν θα μετατραπεί σε μια νέα, δυσβάσταχτη επιβάρυνση.

Το διακύβευμα που τέθηκε υπό το πρίσμα της Ολομέλειας, κατόπιν προδικαστικού ερωτήματος του Ειρηνοδικείου Ιωαννίνων, αγγίζει τον πυρήνα της φιλοσοφίας του «νόμου Κατσέλη»: θα υπολογίζεται το επιτόκιο επί του συνολικού υπολοίπου της οφειλής ή αποκλειστικά επί της κάθε μηνιαίας δόσης που ορίστηκε δικαστικά; Η διαφορά στην πράξη είναι χαοτική καθώς ο εκτοκισμός επί του συνόλου του κεφαλαίου σε βάθος χρόνου μπορεί να οδηγήσει σε σωρευτικές επιβαρύνσεις που ακυρώνουν το ευεργέτημα της προστασίας.

Τόκοι για Νόμο Κατσέλη: Το σκεπτικό της Γ. Αδειλίνη και η εισήγηση Σ. Πλαστήρα

Οι μέχρι τώρα ενδείξεις από το εσωτερικό του Ανώτατου Δικαστηρίου δημιουργούν κλίμα αναμονής για μια απόφαση με κοινωνικό πρόσημο. Πληροφορίες αναφέρουν ότι ο αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου, Σωτήρης Πλαστήρας, στην εισήγησή του τάσσεται υπέρ της λύσης που ευνοεί τους δανειολήπτες, προτείνοντας ο υπολογισμός των τόκων να περιορίζεται στη μηνιαία δόση και όχι επί του συνολικού κεφαλαίου της οφειλής.

Η θέση αυτή έρχεται να ευθυγραμμιστεί με την τοποθέτηση της τέως Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου, Γεωργίας Αδειλίνη, η οποία έχει αναπτύξει ένα στέρεο νομικό σκεπτικό υπέρ των οφειλετών. Η κυρία Αδειλίνη έχει υπογραμμίσει ότι ο νόμος 3869/2010 δεν αποτελεί μια απλή τροποποίηση τραπεζικών όρων, αλλά μια «δικαιοπλαστική» παρέμβαση του κράτους που ανασυντάσσει τη σχέση δανειστή-οφειλέτη από μηδενική βάση.

Γεωργία Αδειλίνη / EUROKINISSI

Σύμφωνα με την τέως Εισαγγελέα, το δικαστήριο καθορίζει το σύνολο των όρων αποπληρωμής, συμπεριλαμβανομένης της μηνιαίας δόσης, η οποία αποτελεί την «οροφή» και όχι τη βάση υπολογισμού.

«Βασικό κριτήριο συνιστά η διασφάλιση της αξιοπρεπούς διαβίωσης του οφειλέτη και της οικογένειάς του», σημείωσε χαρακτηριστικά, συμπληρώνοντας πως τυχόν αντίθετη ερμηνεία θα οδηγούσε στον εκ νέου εγκλωβισμό του δανειολήπτη σε υπέρογκες δόσεις, υπερβαίνουσες τις οικονομικές του δυνατότητες. Η κ. Αδειλίνη εξήγησε ότι η ρύθμιση αυτή αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των σοβαρών κοινωνικών προβλημάτων της υπερχρέωσης και στην απαλλαγή των χρεών, ώστε οι πολίτες να επανενταχθούν στην οικονομική δραστηριότητα.

Το αξιακό διακύβευμα

Η σημερινή διάσκεψη καλείται να απαντήσει αν η δικαστική προστασία της πρώτης κατοικίας και της κοινωνικής συνοχής υπερτερεί των γενικών κανόνων της τραπεζικής τοκογονίας. Για τη νομική κοινότητα, το ζήτημα είναι πρωτίστως αξιακό. Αν γίνει δεκτός ο εκτοκισμός επί του κεφαλαίου, οι ρυθμίσεις που κράτησαν όρθια την κοινωνία σε συνθήκες βαθιάς κρίσης κινδυνεύουν να καταρρεύσουν, μετατρέποντας τη δικαστική δικαίωση σε κενό γράμμα. Επιπλέον, εκκρεμεί το κρίσιμο ερώτημα της αναδρομικότητας, δηλαδή αν η απόφαση θα αγγίξει και τις χιλιάδες ήδη εκτελούμενες αμετάκλητες αποφάσεις.

Σε αυτή τη θεσμική μάχη, οι δικηγορικοί σύλλογοι της χώρας ανέλαβαν πρωταγωνιστικό ρόλο, αναδεικνύοντας ότι η αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης κρίνεται στην ικανότητά της να παραμένει κοινωνικά λειτουργική και να μην αποξενώνεται από τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.

Η τοποθέτηση του Δημητρίου Λυρίτση

Δημήτρης Λυρίτσης

Ο Δημήτριος Λυρίτσης, μέλος του Δ.Σ. του ΔΣΑ και μέλος της νομικής ομάδας των Δικηγορικών Συλλόγων που παρέστη στη δίκη, αποτυπώνει το μέγεθος του ζητήματος:

«Στον πυρήνα της εκκρεμότητας βρίσκεται το ερώτημα πώς και επί ποίου αντικειμένου υπολογίζεται ο τόκος στις αποφάσεις υπαγωγής στον ν. 3869/2010. Κατά την άποψη των δανειοληπτών, οι αποφάσεις αυτές δεν αναπαράγουν τη συμβατική σχέση δανείου, αλλά ανασυντάσσουν δικαστικά την ενοχή, θεμελιώνοντας ένα νέο, αυτοτελές καθεστώς καταβολών, αποκομμένο από τη λογική της τραπεζικής κερδοφορίας και προσαρμοσμένο στις πραγματικές δυνατότητες του οφειλέτη.

Υπό αυτό το πρίσμα τίθεται το πρώτο κρίσιμο ερώτημα στο οποίο καλείται να απαντήσει το Δικαστήριο: είναι επιτρεπτός ο εκτοκισμός επί του συνολικού “υπολοίπου οφειλής” ή μόνον ο υπολογισμός τόκου επί εκάστης καταβλητέας δόσης; Σε περίπτωση που γίνει δεκτό ότι ο τόκος υπολογίζεται επί της δόσης, ανακύπτει το δεύτερο, εξίσου κρίσιμο ζήτημα: αν ο τρόπος αυτός εκτοκισμού θα έχει αναδρομική εφαρμογή, επηρεάζοντας ήδη εκτελούμενες τελεσίδικες ή και αμετάκλητες δικαστικές ρυθμίσεις.

Για τους δανειολήπτες που υπήχθησαν στον ν. 3869/2010, η θετική δικαστική απόφαση δεν αποτέλεσε απλώς μία ευνοϊκή ρύθμιση, αλλά όρο κοινωνικής επιβίωσης. Επέτρεψε τη διάσωση της πρώτης κατοικίας, την αποφυγή του κοινωνικού αποκλεισμού και τη σταδιακή οικονομική επανένταξη ανθρώπων με αποδεδειγμένη αδυναμία. Ο τρόπος εκτοκισμού καθορίζει αν αυτή η προοπτική παραμένει ζωντανή ή αν μετατρέπεται εκ των υστέρων σε νέα παγίδα υπερχρέωσης.

Ένας εκτοκισμός που οδηγεί σε σωρευτική και δυσανάλογη επιβάρυνση, ιδίως σε μακροχρόνιες ρυθμίσεις, δημιουργεί τον κίνδυνο νέας αδυναμίας πληρωμής και ακυρώνει στην πράξη τον κοινωνικό σκοπό του νόμου. Ο ν. 3869/2010 θεσπίστηκε ως εγγύηση κοινωνικής συνοχής σε συνθήκες βαθιάς κρίσης και όχι ως προνόμιο. Η εφαρμογή του δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τον σκοπό του. Σε αντίθετη περίπτωση, η δικαστική προστασία υπονομεύεται εκ των υστέρων μέσω του τρόπου υπολογισμού των τόκων, και το πρόβλημα παύει να είναι τεχνικό και καθίσταται αξιακό, κοινωνικό, οικονομικό και τελικά πολιτικό.

Η απόφαση θα δείξει αν η ανώτατη δικαστική κρίση λαμβάνει υπόψη ότι οι ρυθμίσεις αυτές αφορούν εκατοντάδες χιλιάδες δικαστικές αποφάσεις που στήριξαν στην πράξη την προστασία της πρώτης κατοικίας και την κοινωνική ειρήνη.

Σε αυτό το κρίσιμο πλαίσιο, η παρέμβαση των δικηγορικών συλλόγων υπήρξε καθοριστική, αφού ανέλαβαν όλο το βάρος της νομικής εκπροσώπησης των δανειοληπτών στη δίκη αυτή. Η οργανωμένη δικηγορία έχει αναδείξει με συνέπεια ότι ο τρόπος εκτοκισμού αποτελεί παράγοντα επιτυχίας ή αποτυχίας των ίδιων των ρυθμίσεων. Πρόκειται για στάση που δεν υπερασπίζεται μόνο μεμονωμένους δανειολήπτες αλλά την ίδια τη λογική της ουσιαστικής δικαστικής προστασίας των ευάλωτων.

Η ενεργή συμμετοχή των συλλογικών θεσμών της δικηγορίας λειτουργεί ως θεσμική υπενθύμιση ότι η Δικαιοσύνη οφείλει να παραμένει προσβάσιμη, αποτελεσματική και κοινωνικά λειτουργική. Και ότι, ακόμη και σε στιγμές κρίσιμων επιλογών, μπορεί να επιβεβαιώσει τον ρόλο της ως πυλώνα ασφάλειας, εμπιστοσύνης και ελπίδας για την κοινωνία.»

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr