Παναγιώτης Στάθης: Ανάδειξη ηγεσίας Δικαιοσύνης –  Άλλα θέλουν οι ανώτατοι δικαστές και άλλα η βάση του δικαστικού σώματος;

Σε δύο γραμμές -σαφής ένδειξη αναντιστοιχίας στο πώς βλέπουν τη δομή της Δικαιοσύνης- κινούνται η «ανώτερη δικαστική τάξη» και η «βάση», αν κρίνει κανείς από τις πρώτες καταγραφές στον δημόσιο διάλογο για τις αλλαγές στον τρόπο ηγεσίας της Δικαιοσύνης, ενόψει συνταγματικής αναθεώρησης.

Η συζήτηση που έχει ανοίξει αφορά προφανώς αλλαγές στην κατεύθυνση της εμπέδωσης ή επαναφοράς ενός κλίματος εμπιστοσύνης της κοινωνίας στη Δικαιοσύνη, το οποίο διαταράχθηκε -δικαίως σε κάποιες φορές αλλά και αδίκως πολλές περισσότερες- τον τελευταίο καιρό. Ενδεικτικό μάλιστα είναι πως -ένδειξη άκρατου λαϊκισμού- θεωρείται η «λαϊκή νομιμοποίηση» που λαμβάνεται με την εμπλοκή της εκλεγμένης κυβέρνησης στην τελική επιλογή, ως «δεδομένη συναλλαγή» που αφαιρεί από ένα πρόσωπο το οποίο υπηρέτησε τη Δικαιοσύνη 35 χρόνια πριν φτάσει στον ανώτατο βαθμό, την ανεξαρτησία της κρίσης του. Προφανώς έχουν δοθεί δικαιώματα, αλλά προφανέστερα δεν ισχύει ούτε για όλους, ούτε πάντα.

Βήμα

Όσοι αναφέρονται σε αλλαγές προφανώς παραγνωρίζουν πως ένα σημαντικό βήμα έχει γίνει ήδη με τον νόμο Φλωρίδη που ψηφίστηκε πρόσφατα (5123/2024) και εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στην επιλογή ηγεσίας το 2025. Ο νόμος αυτός δίνει το δικαίωμα στις Ολομέλειες των Ανωτάτων Δικαστηρίων να ψηφίσουν για προέδρους (και εισαγγελέα στον Άρειο Πάγο) και αντιπροέδρους στα ανώτατα δικαστήρια. Ο κατάλογος (με συγκεκριμένο αριθμό ανά θέση) να πηγαίνει στη Βουλή για εκ νέου αξιολόγηση και εν συνεχεία να αποφασίζει το Υπουργικό Συμβούλιο. Η γνώμη δηλαδή των δικαστών (Ολομελειών) δεν είναι δεσμευτική.

Τα ερωτήματα

Εδώ τίθενται τα βασικά ερωτήματα:

• Πρέπει η γνώμη των δικαστών να είναι δεσμευτική; Δηλαδή η επιλογή να γίνεται π.χ. για πρόεδρο του Αρείου Πάγου αυστηρά από τους 5 που ψηφίστηκαν ως επικρατέστεροι από τους συναδέλφους τους;
• Πρέπει η -τελική- επιλογή να γίνεται από το υπουργικό συμβούλιο ή να συσταθεί ένα εκλεκτορικό Σώμα με τη συμμετοχή δικαστών, καθηγητών νομικής , δικηγόρων και βουλευτών που θα αναδεικνύει τους επικεφαλής;
• Πρέπει μήπως η επιλογή αν γίνεται αυστηρά από τους ίδιους τους δικαστές χωρίς καμία άλλη ανάμειξη κανενός οργάνου; (σε αυτό το ερώτημα όλες οι πλευρές απαντούν «όχι», αποκλείοντας την άμεση εκλογή από το δικαστικό σώμα, προτάσσοντας την απαίτηση λαϊκής νομιμοποίησης μέσω εκλεγμένων οργάνων).

Ανάδειξη ηγεσίας Δικαιοσύνης: Διάσταση

Η νυν ηγεσία των Ανωτάτων Δικαστηρίων  τάσσεται σε αδρές γραμμές κατά της αλλαγής του τρόπου ανάδειξης ηγεσίας. Η Αναστασία Παπαδοπούλου (Πρόεδρος Αρείου Πάγου) από το βήμα της Σχολής Δικαστών (ΕΣΔι) χαρακτήρισε το ισχύον σύστημα ως το «σχετικώς καλύτερο» γιατί  «… αποτρέπει τόσο την ανάμιξη “τρίτων” στην επιλογή της ηγεσίας των Ανωτάτων Δικαστηρίων, όσο κυρίως τη διατάραξη του κλίματος μεταξύ των ίδιων των ανώτατων δικαστών». Υπεραμύνθηκε, δε, της ανεξαρτησίας των δικαστών που επιλέγονται σημειώνοντας ότι η προαγωγή τους από την κυβέρνηση δεν αναιρεί τα εξαιρετικά προσόντα και την αμεροληψία που επέδειξαν καθ’ όλη τη σταδιοδρομία τους.

Στο ίδιο μήκος κύματος ο Πρόεδρος του ΣτΕ, Μιχάλης Πικραμένος, εστίασε στην ανάγκη η δικαστική εξουσία να μην καταστεί ένα «κλειστό» και αυτόνομο σύστημα. Υποστήριξε ότι η επιλογή από την εκλεγμένη κυβέρνηση διασφαλίζει τη σύνδεση της Δικαιοσύνης με τη λαϊκή κυριαρχία. Σύμφωνα με τον κ. Πικραμένο, ο πρόσφατος νόμος 5123/2024, που προβλέπει τη μη δεσμευτική γνώμη των Ολομελειών των Δικαστηρίων, προσφέρει την απαραίτητη ισορροπία, χωρίς να χρειάζεται περαιτέρω αναθεώρηση του Συντάγματος.

Ο αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου Τάκης Λυμπερόπουλος σε άρθρο του ανέφερε πως «το ισχύον σύστημα, όπως προαναφέρθηκε, πιθανότατα δεν είναι το τέλειο, αλλά έχω την άποψη ότι είναι το καλύτερο που οι συνθήκες στην πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας επιτρέπουν. Ας το δούμε να δοκιμάζεται στο χρόνο, βγάζοντας τα γυαλιά των σκοπιμοτήτων. Και επιτέλους, ας πιστέψουμε ότι υπάρχουν Δικαστές στην Ελλάδα και το πιο σημαντικό: ας θυμόμαστε ότι όλες οι Εξουσίες του πολιτεύματος και η Δικαστική Λειτουργία “πηγάζουν από το Λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα” (άρθρο 1παρ 3 του Συντάγματος)» .

Στο ίδιο πλαίσιο η Πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, Σωτηρία Ντούνη, περιέγραψε το τρέχον πλαίσιο ως ένα «πρότυπο θεσμικής ισορροπίας» και μια «σύνθετη θεσμική σύμπραξη», η οποία, ειδικά μετά τις τελευταίες νομοθετικές παρεμβάσεις, «συνδυάζει τη δικαστική αυτοδιοίκηση με τη δημοκρατική νομιμοποίηση και λογοδοσία».

Η «βάση»

Στον αντίποδα οι Δικαστηριακές Ενώσεις τάσσονται με μια πρώτη καταγραφή σε μια σημειακή (ουσιαστική αλλά όχι εκ βάθρων) αλλαγή που αναδεικνύει περαιτέρω την εμπλοκή των ίδιων των δικαστών. Ο πρόεδρος της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων Χριστόφορος Σεβαστίδης μιλώντας πρόσφατα στον ρ/σ Παραπολιτικά 90,1 (στον δημοσιογράφο Αλ. Κλώσσα) ανέφερε πως «θεωρήθηκε σημαντικό βήμα η ψήφιση της διάταξης με την οποία δόθηκε λόγος στις Ολομέλειες των δικαστηρίων αλλά όσο δεν είναι δεσμευτική η γνώμη τους, τότε απενεργοποιείται για υποθετικά καλή διάταξη». Μάλιστα επισήμανε πως η λαϊκή νομιμοποίηση μέσω της εμπλοκής της Βουλής ή της κυβέρνησης είναι σωστή, αλλά με την προϋπόθεση να γίνει «δεσμευτική η γνώμη των δικαστών και η επιλογή να γίνεται αυστηρά από τον κατάλογο που θα ψηφιστεί από τις Ολομέλειες».  Όσον αφορά τυχόν δημιουργία εκλεκτορικού σώματος ο κ. Σεβαστίδης παρέπεμψε σε περαιτέρω συζήτηση, αναφέροντας πως αφενός θα κληθούν όλες οι πλευρές να κάνουν προτάσεις, και αφετέρου πως οι ίδιοι οι δικαστές θα κάνουν εσωτερικά  δημοψηφίσματα.

Στο ίδιο μήκος κύματος και η Ένωση Διοικητικών Δικαστών, με την πρόεδρό της Παναγιώτα Ντέγκα να δηλώνει στην πρόσφατη γενική συνέλευση υπερ της δεσμευτικότητας της άποψης των δικαστών:  «… Δεν μπορεί να παραμένει αποκλειστικό προνόμιο του υπουργικού συμβουλίου. Η ισχύουσα ρύθμιση επιτρέπει έναν στενό εναγκαλισμό εκτελεστικής και δικαστικής εξουσίας και δημιουργεί, αναπόφευκτα, υπόνοιες. Στη Δικαιοσύνη, όμως, δεν αρκεί η ανεξαρτησία να υπάρχει, πρέπει και να είναι υπεράνω κάθε σκιάς. Με τον νόμο του Αυγούστου 2024 θεσπίστηκε η δυνατότητα των Ολομελειών να διατυπώνουν γνώμη για τα καταλληλότερα πρόσωπα». Ωστόσο, υπογράμμισε πως «η γνώμη του δικαστικού σώματος πρέπει να έχει δεσμευτικό χαρακτήρα».

Ο υπουργός

Ο Γ. Φλωρίδης από την πλευρά του χαρακτήρισε «εξαιρετικά επικίνδυνο για τη δημοκρατία» να εκλέγονται οι ηγεσίες της Δικαιοσύνης από τους ίδιους τους δικαστές, αναφέροντας πως «δεν νοείται ανώτατη εξουσία να μην έχει καμία νομιμοποίηση στη λαϊκή κυριαρχία». Άποψη βέβαια (περί άμεσης ανάδειξης από τους δικαστές) που δεν αποδέχονται ούτε οι ίδιοι οι δικαστές. Ο υπουργός επισήμανε πως «η προσωπική μου άποψη είναι ότι αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο για τη δημοκρατία την ίδια, γιατί δεν νοείται ανώτατη εξουσία, η μία από τις τρεις, ενώ οι άλλες δύο έχουν νομιμοποίηση στη λαϊκή κυριαρχία -εννοώ τη Βουλή και την κυβέρνηση-, δεν νοείται η άλλη εξουσία να μην έχει καμία νομιμοποίηση στη λαϊκή κυριαρχία».  Ο κ. Φλωρίδης υπερασπίστηκε το ισχύον σύστημα επιλογής, υπενθυμίζοντας ότι το 2024 ψηφίστηκε νόμος σύμφωνα με τον οποίο οι ολομέλειες των Ανωτάτων Δικαστηρίων διαμορφώνουν, με μυστική ψηφοφορία, κατάλογο προτεινόμενων προσώπων για την ηγεσία τους. Όπως σημείωσε, «η επιλογή έγινε από τις προτάσεις που μας ήρθαν από εκεί και από τη Βουλή, οι οποίες περίπου συνέπιπταν».

Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω θεσμικών παρεμβάσεων στο πλαίσιο της επικείμενης συνταγματικής αναθεώρησης, επισημαίνοντας ότι «πρέπει πάντα να υπάρχει ένας τρόπος όπου η τελική επιλογή να γίνεται από φορέα ο οποίος έχει τη νομιμοποίηση από τον λαό· αυτός -λέει μια άποψη στον δημόσιο διάλογο- θα μπορούσε ενδεχομένως να είναι η Βουλή με αυξημένη πλειοψηφία, άρα να μην είναι επιλογή ενός κόμματος, ή μια άλλη άποψη λέει, αφού προτείνουν όλοι, να γίνεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας».

Ακολουθήστε τον Παναγιώτη Στάθη στο instagram, στο facebook και στο Twitter

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr