Γονείς διεκδικούν αποζημιώσεις από το υπουργείο Παιδείας: Η δικαστική «καταδίκη» για τα Θρησκευτικά και το μάθημα της Ηθικής

Σε μια απόφαση-σταθμό που αλλάζει τα δεδομένα στην εκπαίδευση, το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) καταδίκασε το Υπουργείο Παιδείας για «παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας», κρίνοντας ότι η Πολιτεία παρανόμησε καθυστερώντας επί δύο έτη να εισαγάγει το εναλλακτικό μάθημα της Ηθικής για όσους απαλλάσσονται από τα Θρησκευτικά. Με την απόφαση αυτή ανοίγει πλέον ο δρόμος για μαζικές αγωγές αποζημίωσης κατά του Ελληνικού Δημοσίου.

Η νομική βάση του ζητήματος εδραιώθηκε με τις αποφάσεις της Ολομέλειας του ΣτΕ το 2019, οι οποίες έκριναν ότι το μάθημα των Θρησκευτικών οφείλει να επικεντρώνεται στην ανάπτυξη της ορθόδοξης χριστιανικής συνείδησης για τους μαθητές που ασπάζονται το συγκεκριμένο δόγμα. Ωστόσο, το Δικαστήριο κατέστησε σαφές ότι για τους μαθητές που απαλλάσσονται από το μάθημα, η Πολιτεία έχει τη συνταγματική υποχρέωση να παρέχει ένα ισότιμο μάθημα συναφούς περιεχομένου. Η κρίση αυτή στόχευε στην αποφυγή του φαινομένου της «ελεύθερης ώρας» και στη διασφάλιση της αρχής της ισότητας και της θρησκευτικής ελευθερίας, όπως αυτές κατοχυρώνονται από το Σύνταγμα και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Παρά τη σαφή αυτή επιταγή, η εφαρμογή της καθυστέρησε σημαντικά, οδηγώντας σε νέο κύκλο προσφυγών. Η δικαστική δικαίωση για τους γονείς και τους μαθητές ήρθε με τις αποφάσεις 2417 και 2418 του Δεκεμβρίου 2025, με τις οποίες το ΣτΕ καταδίκασε το Υπουργείο Παιδείας για παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας. Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η διοίκηση όφειλε να έχει οργανώσει το εναλλακτικό μάθημα ήδη από το σχολικό έτος 2023-2024. Η πρόσφατη δημοσίευση του σχετικού ΦΕΚ τον Νοέμβριο του 2025, το οποίο μεταθέτει την έναρξη του νέου μαθήματος για το έτος 2026-2027, κρίθηκε από το Δικαστήριο ως ανεπαρκής συμμόρφωση, καθώς παρατείνει την παραβίαση των δικαιωμάτων των μαθητών που έχουν ήδη λάβει απαλλαγή.

Αυτή η δικαστική διαπίστωση της κρατικής καθυστέρησης αποτελεί πλέον το θεμέλιο για τη διεκδίκηση αποζημιώσεων καθώς η παράλειψη του κράτους να ανταποκριθεί εγκαίρως στις υποχρεώσεις του δημιουργεί αξιώσεις για ηθική βλάβη. Οι αγωγές που ήδη κατατίθενται αφορούν μαθητές που στερήθηκαν το δικαίωμα στην εκπαίδευση χωρίς ομολογιακό πρόσημο για τρία συνεχή σχολικά έτη, από το 2023 έως και το 2026. Η βάση αυτών των διεκδικήσεων είναι η προσβολή της συνειδησιακής ελευθερίας και η μη τήρηση των προτύπων που έχει θέσει η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Στο επίκεντρο αυτής της μεταρρύθμισης βρίσκεται το νέο μάθημα της Ηθικής, το οποίο έρχεται να αντικαταστήσει τα Θρησκευτικά για τους απαλλασσόμενους μαθητές. Το πρόγραμμα σπουδών, όπως αποτυπώνεται στο επίσημο ΦΕΚ, υιοθετεί μια φιλοσοφική και κοσμική προσέγγιση, μακριά από κάθε κατηχητικό χαρακτήρα. Η ύλη εκτείνεται από τη μελέτη της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας και των θεωριών του Σωκράτη και του Αριστοτέλη, μέχρι τις σύγχρονες προκλήσεις της εφαρμοσμένης ηθικής. Οι μαθητές καλούνται να διαχειριστούν ηθικά διλήμματα που αφορούν την Τεχνητή Νοημοσύνη, τη βιοηθική, την κλιματική κρίση και τα δικαιώματα των ζώων, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στα ανθρώπινα δικαιώματα, την ιστορία του Ολοκαυτώματος και την καταπολέμηση της βίας και του σχολικού εκφοβισμού.

Η διδακτική μεθοδολογία του νέου μαθήματος ξεφεύγει από την παραδοσιακή αποστήθιση, προκρίνοντας τον διάλογο, τη χρήση οπτικοακουστικού υλικού και τις βιωματικές ασκήσεις. Στόχος είναι η καλλιέργεια ελεύθερων και υπεύθυνων πολιτών που μπορούν να τεκμηριώνουν τις απόψεις τους με ορθολογικά επιχειρήματα. Συμπερασματικά, η εισαγωγή της Ηθικής στα σχολεία αποτελεί το αποτέλεσμα μιας μακράς θεσμικής σύγκρουσης, η οποία υπογραμμίζει την ανάγκη για σαφείς διακριτούς ρόλους μεταξύ Κράτους και Εκκλησίας και για έναν διαρκή εξορθολογισμό του εκπαιδευτικού συστήματος σύμφωνα με τις σύγχρονες συνταγματικές απαιτήσεις.

Β. Σωτηρόπουλος στο dikastiko.gr: Ηθική βλάβη των μαθητών

Βασίλης Σωτηρόπουλος

«Έχουμε ήδη καταθέσει αγωγές αποζημίωσης για οικογένειες που τα παιδιά τους έλαβαν απαλλαγές από τα θρησκευτικά, χωρίς να μπορούν να διδαχθούν το εναλλακτικό μάθημα. Η υποχρέωση του κράτους ισχύει από το έτος 2023 που όφειλε το Υπουργείο να έχει οργανώσει την διδασκαλία του μαθήματος. Επομένως, η παράλειψη που διαπίστωσε το ΣτΕ τώρα δίνει το δικαίωμα σε γονείς και μαθητές να καταστήσουν το κράτος υπόλογο στα Διοικητικά Δικαστήρια διεκδικώντας ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που έχουν υποστεί από την παραβίαση των δικαιωμάτων τους. Οι αγωγές αυτές αποτελούν επίσης έναν λόγο για τον οποίο το Υπουργείο οφείλει όντως να προετοιμάσει τα βιβλία και τις υπόλοιπες προϋποθέσεις διδασκαλίας από το νέο πλέον σχολικό έτος. Διαφορετικά, εμείς θα επανέλθουμε δικαστικά και πάλι, αξιώνοντας την εφαρμογή των δικαιωμάτων όσων απαλλάσσονται από τα θρησκευτικά», δήλωσε ο δικηγόρος Βασίλης Σωτηρόπουλος.

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr