Για πρώτη φορά, η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) πραγματοποίησε εξειδικευμένη έρευνα για το Χάσμα Αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών, αναδεικνύοντας με συστηματικό και συγκρίσιμο τρόπο ένα διαχρονικό πρόβλημα της ελληνικής αγοράς εργασίας. Σύμφωνα με τον ορισμό της ΕΛΣΤΑΤ, ως Χάσμα Αμοιβών ορίζεται «η διαφορά μεταξύ των μέσων ακαθάριστων ωριαίων αποδοχών ανδρών και γυναικών, εκφρασμένη ως ποσοστό των αντίστοιχων αποδοχών των ανδρών». Τα στοιχεία αφορούν επιχειρήσεις με δέκα ή περισσότερους εργαζόμενους και καλύπτουν την τριετία 2022–2024.
Σταθερό χάσμα στο σύνολο της οικονομίας
Σε επίπεδο συνόλου οικονομίας, το χάσμα αμοιβών εμφανίζεται αξιοσημείωτα σταθερό: 13,4% το 2022, 13,6% το 2023 και εκ νέου 13,4% το 2024. Η εικόνα αυτή καταδεικνύει ότι η ανισότητα στις αμοιβές δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο ή «φωτογραφία της στιγμής», αλλά μια παγιωμένη και διαρθρωτική στρέβλωση, η οποία επιβιώνει παρά τις μεταβολές στην οικονομική δραστηριότητα και την απασχόληση.
Οι κλάδοι με το μεγαλύτερο «άνοιγμα της ψαλίδας»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση ανά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας. Ορισμένοι τομείς εμφανίζουν σταθερά υψηλό χάσμα αμοιβών υπέρ των ανδρών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο κλάδος της Ενημέρωσης και Επικοινωνίας, όπου το χάσμα αυξάνεται σταδιακά από 24,5% το 2022 σε 25,3% το 2024. Αντίστοιχα υψηλά επίπεδα καταγράφονται στις Χρηματοπιστωτικές και Ασφαλιστικές δραστηριότητες (περίπου 19% σε όλη την τριετία), στη Διαχείριση Ακίνητης Περιουσίας (18% – 18,8%) και στη Μεταποίηση, όπου η ψαλίδα, αν και ελαφρώς μειούμενη, παραμένει σημαντική, κυμαινόμενη κατά προσέγγιση στο 17,4 % – 18 %, κατά τη διάρκεια της τριετίας αναφοράς. Μάλιστα, ακόμη και σε κλάδους με έντονο κοινωνικό πρόσημο, όπως η Υγεία και η Κοινωνική Μέριμνα, το χάσμα διατηρείται σταθερά πάνω από το 14%, γεγονός που καταδεικνύει ότι η υπεροχή των ανδρικών αμοιβών δεν περιορίζεται σε «παραδοσιακά ανδροκρατούμενους» τομείς.
Εκεί όπου «η ψαλίδα κλείνει»
Στον αντίποδα, εντοπίζονται κλάδοι στους οποίους παρατηρείται αισθητή βελτίωση την τελευταία τριετία. Στις Κατασκευές, το χάσμα μειώνεται από 12,3% το 2022 σε 9,7% το 2024, ενώ ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εξέλιξη στον κλάδο της Παροχής ηλεκτρικού ρεύματος, φυσικού αερίου και ατμού, όπου η διαφορά περιορίζεται από 14,5% σε μόλις 8,7%. Η εξέλιξη αυτή ενδεχομένως συνδέεται με τον έντονο ανταγωνισμό για εξειδικευμένο προσωπικό, τη διεθνοποίηση της αγοράς εργασίας και την ανάγκη προσέλκυσης στελεχών, παράγοντες που λειτουργούν εξισορροπητικά στις αμοιβές.
Εκεί όπου οι γυναίκες αμείβονται καλύτερα
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει να γίνει στον κλάδο της Παροχής νερού και της επεξεργασίας λυμάτων, όπου το χάσμα αμοιβών είναι αρνητικό σε όλη την εξεταζόμενη περίοδο, δηλαδή οι γυναίκες εμφανίζονται να αμείβονται υψηλότερα από τους άνδρες. Αν και πρόκειται για εξαίρεση, η ύπαρξή της επιβεβαιώνει ότι το χάσμα δεν είναι νομοτελειακό, αλλά αποτέλεσμα συγκεκριμένων εργασιακών και οργανωτικών συνθηκών.
Η διάσταση της ηλικίας
Η ανάλυση ανά ηλικιακή ομάδα αποκαλύπτει μια ακόμη κρίσιμη πτυχή του προβλήματος. Οι μεγαλύτερες αποκλίσεις εντοπίζονται στις ηλικίες άνω των 55 ετών, με το χάσμα να φθάνει το 21,5% στους εργαζομένους άνω των 65 ετών το 2024. Αντίθετα, στις νεότερες ηλικίες η εικόνα είναι σαφώς πιο ισορροπημένη: κάτω των 25 ετών οι γυναίκες αμείβονται, κατά μέσο όρο, καλύτερα από τους άνδρες, ενώ στις ηλικίες 35–44 ετών το χάσμα παραμένει μεν υπέρ των ανδρών, αλλά σε αισθητά χαμηλότερα επίπεδα.
Η διαφοροποίηση αυτή πιθανότατα συνδέεται με την εξέλιξη των μισθών σε βάθος χρόνου και τις πολυετείς επαγγελματικές διαδρομές, όπου αναδεικνύονται φαινόμενα «γυάλινης οροφής». Παράλληλα, στις πολύ νεαρές ηλικίες η συμπίεση των αμοιβών γύρω από τον κατώτατο μισθό λειτουργεί εξισωτικά για τα δύο φύλα.
Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/970
Τα ευρήματα της έρευνας της ΕΛΣΤΑΤ έρχονται σε μια κρίσιμη στιγμή, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση εντείνει τις προσπάθειες για την αντιμετώπιση του χάσματος αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών. Στο πλαίσιο αυτό, υιοθετήθηκε η Οδηγία (ΕΕ) 2023/970, η οποία έχει ως στόχο να ενισχύσει την εφαρμογή της αρχής της ίσης αμοιβής για ίση εργασία ή εργασία ίσης αξίας μεταξύ ανδρών και γυναικών, μέσα από κανόνες διαφάνειας στα μισθοδοτικά συστήματα και ενισχυμένους μηχανισμούς επιβολής. Η Οδηγία επιδιώκει να προωθήσει τη μισθολογική διαφάνεια, να καθιερώσει υποχρεώσεις αναφοράς και αξιολόγησης των διαφορών αμοιβών και να θωρακίσει τα δικαιώματα των εργαζομένων απέναντι σε διακρίσεις λόγω φύλου. Τα κράτη-μέλη έχουν προθεσμία έως τις 7 Ιουνίου 2026 για να ενσωματώσουν τους νέους κανόνες στο εθνικό τους δίκαιο, σηματοδοτώντας μια σημαντική ευρωπαϊκή προσπάθεια για να καταπολεμηθεί η έμφυλη ανισότητα στις αμοιβές.
Συμπερασματικές παρατηρήσεις
Εν κατακλείδι, τα στοιχεία που προκύπτουν από την έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ καταδεικνύουν ότι το χάσμα αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών παραμένει, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, υπέρ των ανδρών και παρουσιάζει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα στον χρόνο. Παρά τις επιμέρους βελτιώσεις σε ορισμένους δυναμικούς κλάδους και στις νεότερες ηλικίες, η συνολική εικόνα παραπέμπει σε μια βαθιά ριζωμένη ανισότητα.
Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, τα στοιχεία αυτά δεν έχουν απλώς στατιστική αξία. Αποτελούν πολύτιμο εργαλείο για τη χάραξη δημόσιων και εταιρικών πολιτικών, ιδίως στο πεδίο των ίσων αμοιβών, της διαφάνειας και της επαγγελματικής εξέλιξης. Η αντιμετώπιση του χάσματος αμοιβών δεν είναι μόνο ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά και αναγκαία προϋπόθεση για μια σύγχρονη, ανταγωνιστική και βιώσιμη αγορά εργασίας.
Του Γιάννη Καρούζου, Δικηγόρου-Εργατολόγου
Πηγή: Δικηγόρος Εργατολόγος