Σουζάνα Κλημεντίδη: Αναγκαστική εκτέλεση, καταχρηστικές ρήτρες και προστασία της οικογενειακής κατοικίας – Τι έκρινε το Δικαστήριο της ΕΕ

Με απόφασή του, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενίσχυσε ουσιωδώς την προστασία των καταναλωτών σε υποθέσεις αναγκαστικής εκτέλεσης επί οικογενειακής κατοικίας, κρίνοντας ότι, υπό προϋποθέσεις, οι καταναλωτές πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να αμφισβητήσουν ακόμη και τη μεταβίβαση της κυριότητας του ακινήτου τους σε τρίτο, όταν αυτή επήλθε κατόπιν πλειστηριασμού που στηρίχθηκε σε καταχρηστική συμβατική ρήτρα.

Η υπόθεση αφορούσε δανειακή σύμβαση στεγαστικού δανείου, εξασφαλισμένου με υποθήκη επί της οικογενειακής κατοικίας των δανειοληπτών. Στους γενικούς όρους της σύμβασης περιλαμβανόταν ρήτρα που παρείχε στην τράπεζα τη δυνατότητα να απαιτήσει την άμεση καταβολή του συνόλου της οφειλής σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής. Μετά την εμφάνιση καθυστερήσεων, η τράπεζα επέσπευσε διαδικασία εξωδικαστικής αναγκαστικής εκτέλεσης, με αποτέλεσμα το ακίνητο να εκπλειστηριαστεί και να μεταβιβαστεί σε τρίτη εταιρία, ενώ εκκρεμούσε αίτηση αναστολής της εκτέλεσης που είχε ασκηθεί από τους δανειολήπτες.

Οι καταναλωτές είχαν ήδη προσφύγει στη δικαιοσύνη, αμφισβητώντας τη νομιμότητα της αναγκαστικής εκτέλεσης και προβάλλοντας τον καταχρηστικό χαρακτήρα της συμβατικής ρήτρας στην οποία αυτή στηριζόταν. Παρά το γεγονός ότι τόσο ο υπάλληλος του πλειστηριασμού όσο και η υπερθεματίστρια εταιρία είχαν ενημερωθεί για την εκκρεμή δικαστική προσβολή της εκτέλεσης, η διαδικασία του πλειστηριασμού ολοκληρώθηκε και η κυριότητα του ακινήτου μεταβιβάστηκε σε τρίτο. Στη συνέχεια, η εταιρία που απέκτησε το ακίνητο άσκησε αγωγή εξώσεως κατά των πρώην ιδιοκτητών, οι οποίοι αντέδρασαν προβάλλοντας πλέον ευθέως τη μη νομιμότητα της μεταβίβασης της κυριότητας του ακινήτου.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, η προστασία των καταναλωτών και η αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας επιβάλλουν να παρέχεται η δυνατότητα προσβολής της μεταβίβασης, ακόμη και μετά την ολοκλήρωση του πλειστηριασμού. Ιδιαίτερη σημασία αποδόθηκε στο γεγονός ότι οι καταναλωτές δεν παρέμειναν αδρανείς, αλλά αξιοποίησαν τα ένδικα βοηθήματα που τους παρείχε το εθνικό δίκαιο, καθώς και στην ύπαρξη συγκλινουσών ενδείξεων περί δυνητικά καταχρηστικού χαρακτήρα της ρήτρας βάσει της οποίας επισπεύσθηκε η εκτέλεση.

Κατά την κρίση του Δικαστηρίου, η ασφάλεια δικαίου του τρίτου αγοραστή δεν έχει απόλυτο χαρακτήρα και δεν μπορεί, σε τέτοιες περιπτώσεις, να αποκλείει την εφαρμογή των μηχανισμών προστασίας που προβλέπει το δίκαιο της Ένωσης για την αντιμετώπιση των καταχρηστικών ρητρών. Η αποτελεσματική δικαστική προστασία προϋποθέτει όχι μόνο τη δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη, αλλά και την ύπαρξη πραγματικών και πρόσφορων μέσων αποκατάστασης της παραβίασης των δικαιωμάτων του καταναλωτή.

Περαιτέρω, κρίθηκε ότι εθνική ρύθμιση η οποία επιτρέπει την εξωδικαστική αναγκαστική εκτέλεση επί οικογενειακής κατοικίας, ενώ εκκρεμεί αίτηση αναστολής της εκτέλεσης και υφίστανται σοβαρές ενδείξεις καταχρηστικής ρήτρας, αντίκειται στο δίκαιο της Ένωσης, ιδίως όταν δεν προβλέπεται δυνατότητα δικαστικής ακύρωσης της εκτέλεσης σε μεταγενέστερο στάδιο.

Με τη νομολογία αυτή, το Δικαστήριο καθιστά σαφές ότι η προστασία του καταναλωτή δεν μπορεί να εξαντλείται σε τυπικές διαδικαστικές εγγυήσεις, αλλά πρέπει να διασφαλίζεται ουσιαστικά, ακόμη και όταν η αναγκαστική εκτέλεση έχει ήδη ολοκληρωθεί. Η απόφαση θέτει σαφή όρια στην εξωδικαστική εκτέλεση επί ενυπόθηκων ακινήτων και ενισχύει τη θέση των καταναλωτών που κινδυνεύουν να απωλέσουν την οικογενειακή τους κατοικία λόγω καταχρηστικών όρων δανειακών συμβάσεων.

Της Σουζάνας Κλημεντίδη, δικηγόρου

Ακολουθήστε το dikastiko.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο dikastiko.gr